De onderzoeksresultaten zijn donderdag gepubliceerd in vakblad Nature Communications. Van alle patiënten met postcovid kampt 70 procent met zogeheten postexertionele malaise (PEM). Dat betekent dat ze instorten na soms de geringste fysieke of mentale inspanning waarna hun klachten verergeren. Het verschijnsel is in tegenspraak met het adagium in de geneeskunde dat bewegen gezond is. Intensieve revalidatie werkt bij hen vaak averechts. Patiënten krijgen nogal eens te horen dat de verklaring psychisch is.
Die energiecrashes verklaren voor een groot deel waarom zoveel postcovidpatiënten niet meer aan de maatschappij kunnen deelnemen. Duizenden van hen zijn al afgekeurd.
Over de auteur
Ellen de Visser is medisch redacteur op de wetenschapsredactie van de Volkskrant en auteur van de bestseller Die ene patiënt, waarin zorgverleners vertellen over een patiënt die hun kijk op het vak veranderde.
Om de oorzaak van dit raadselachtige fenomeen te achterhalen zette infectieziektespecialist Michèle van Vugt, hoogleraar aan het Amsterdam UMC, samen met de afdeling bewegingswetenschappen van de VU, een onderzoek op onder postcovidpatiënten.
De onderzoekers lieten 25 postcovidpatiënten een kwartier lang zo hard mogelijk fietsen en namen voor en na de fietstest een stukje spierweefsel weg uit hun bovenbeen. Ze deden hetzelfde bij 21 mensen die na een corona-infectie waren hersteld.
Arts-onderzoeker Brent Appelman en bewegingswetenschapper Rob Wüst zagen het voor hun ogen gebeuren. De postcovidpatiënten kwamen nauwelijks vooruit en gingen door de test ‘compleet kopje onder’, aldus Appelman. ‘Ze konden vaak niet meer op hun benen staan, waren niet meer aanspreekbaar. Daarna moesten ze dagen tot weken herstellen.’ Hun hart en longen bleken in orde, en ze waren ook niet bedlegerig, dus dat kon hun gebrekkige conditie en hun terugval niet verklaren.
Vergelijking van de biopten uit de twee groepen maakte duidelijk dat voor die extreme vermoeidheid een biologische oorzaak bestaat. Bij postcovidpatiënten is na inspanning de schade in het spierweefsel groter dan bij gezonde mensen. Hun mitochondriën, de energiecentrales in de cellen, functioneren bovendien veel minder goed.
Dat verklaart waarom na een inspanning hun lichamelijke en cognitieve klachten verergeren, zegt Appelman. Mitochondriën zitten in alle cellen, ook in de hersenen, legt hij uit. ‘Als wij energieproblemen in de spieren zien, dan kunnen die zich ook elders voordoen.’ Bij spierschade ontstaan bovendien afbraakproducten die het lichaam geen goed doen.
De Rotterdamse longarts Merel Hellemons noemt de resultaten ‘baanbrekend en zeer relevant’. Het onderzoek laat zien dat de malaise die patiënten ervaren na een inspanning verklaarbaar is, zegt ze. ‘We gaan steeds beter begrijpen hoe deze ziekte ontstaat en daarmee hopelijk ook hoe we het kunnen behandelen.’
Hellemons, niet betrokken bij de studie, zag de afgelopen jaren in het Erasmus MC veel patiënten met postcovid en weet dat zij te maken hebben met onbegrip en gebrek aan erkenning. ‘In regulier onderzoek zijn bij patiënten vrijwel nooit afwijkingen te vinden, maar deze studie laat opnieuw zien dat die afwijkingen er wel degelijk zijn, als er béter wordt gekeken.’
Waarom postcovidpatiënten in hun cellen minder energie produceren, is nog onduidelijk. De Amsterdamse wetenschappers vonden tussen hun spiercellen hogere concentraties eiwitklontertjes dan bij gezonde mensen. Het kan zijn dat die het energieprobleem niet veroorzaken maar daar juist het gevolg zijn.
Veel wetenschappers gaan ervan uit dat in het lichaam van postcovidpatiënten restjes virus zijn achtergebleven die het immuunsysteem aan de gang houden. Dat zou hun klachten verklaren. De wetenschappers van het Amsterdam UMC vonden daarvoor in de spieren geen aanwijzingen.
Appelman denkt dat een mogelijke oorzaak kan worden gevonden in een enzym dat in de cellen van postcovidpatiënten blijft doorrazen. Afgelopen zomer publiceerde hij met zijn Amsterdamse collega’s een onderzoek dat daarvoor aanwijzingen geeft. ‘Dat willen we verder uitzoeken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden