Na 44 jaar in de Verenigde Staten is de Amsterdamse tongval van Thomas Rongen (67) nog altijd niet versleten. Pas als hij Engels spreekt, plotseling een paar decibel luider, is hij bijna niet meer te onderscheiden van een Amerikaan.
De observatie over zijn taalgebruik doet Rongen denken aan Wim Suurbier, zijn voormalige ploeggenoot in de oude, vergane Amerikaanse voetbalcompetitie NASL. ‘Na een paar maanden in de VS zei hij dat hij moeite had met Nederlands spreken.’ Lachend: ‘Doe toch normaal, man, zei ik dan.’
Suurbier, Johan Cruijff, Wim Jansen, Jan van Beveren, Lex Schoenmaker, Leo van Veen, Gerd Müller; het zijn de mannen waarmee hij op de Amerikaanse velden stond. Rongen kwam als bescheiden amateur van het Amsterdamse AFC en bevond zich opeens tussen de sterren. Met plezier knapte hij het vuile werk op. George Best dekken? Prima. Toen de NASL in 1984 kapseisde, gingen de meeste Nederlanders naar huis, maar Rongen besloot te blijven.
Over de auteur
Koen van der Velden schrijft voor de Volkskrant over sport in de Verenigde Staten. Hij woont in New York.
‘My man!’, roept hij tegen een suppoost op het parkeerterrein van Inter Miami, de club van Messi en Beckham in Rongens woonplaats Fort Lauderdale, dichtbij Miami. Hij geeft radiocommentaar bij thuis- en uitwedstrijden met het enthousiasme van een verkoper die op televisie een messenset probeert te slijten, springend en gesticulerend, continu sprekend met zijn armen.
Negentig minuten lang blijft hij voor zijn stoel staan. Terwijl hij een duel tussen twee spelers beschrijft, grijpt hij een collega bij zijn schouders. ‘Ik heb altijd veel energie gehad’, zegt Rongen. ‘Als speler en coach was ik hetzelfde.’
Jongere Amerikaanse voetballiefhebbers kennen Thomas Rongen vooral als de excentrieke analist bij Champions Leaguewedstrijden. Toen hij jaren geleden zijn tv-debuut maakte, adviseerde een collega hem om vooral op te vallen en dus deed Rongen een vlinderdasje om. Het werd zijn handelsmerk.
Vaak spreekt hij tijdens uitzendingen over Cruijff, de man die hem op voetbalgebied vormde. Hoewel: ‘Misschien heb ik nog het meeste van Wim Jansen geleerd’, zegt Rongen. ‘Cruijff was recht voor zijn raap, Jansen had wat meer geduld. Die mannen hebben me van A tot Z alles over voetbal geleerd. Samen met Rinus Michels.’
In de zomer van 1978 pakt Rongen het vliegtuig naar de Verenigde Staten. Hij is opgeroepen voor het Nederlands amateurelftal, coach Michels zit naast hem. ‘Thomas, wat vind je van dit land?’, vraagt die hem als het toestel over de Grand Canyon vliegt. ‘Ik zat te beven in mijn stoel, zo mooi vond ik het’, herinnert Rongen. Hij zal terugkeren om te gaan backpacken, besluit hij in het vliegtuig.
Een paar maanden later gaat de telefoon. Het is Michels, die net is aangesteld als coach van Los Angeles Aztecs. Cruijff, Jansen, Van Veen, Suurbier en Hubert Smeets gaan mee, maar ‘hij had ook nog een goedkope kracht nodig.’ Het aanbod van Michels: duizend dollar per maand en een auto. ‘Hij zei: dan moet je nu wel even zeggen dat je komt. Ja hoor, zei ik. Dat wil ik wel.’
Rongen valt met zijn werklust in de smaak in Amerika. Het publiek smult van zijn tackles, en hij is goed in de shoot-outs, het afronden met lange aanloop waarmee wedstrijden bij een gelijke stand worden beslist. Hij geniet vooral in het kielzog van Cruijff. Door hem zit hij vooraan bij basketbalwedstrijden van Los Angeles Lakers, komt hij binnen bij de Playboy Mansion.
Hij ziet hoe Cruijff in de kleedkamer over voetbal spreekt met sterren als Rod Stewart, maar ook hoe hij clinics geeft aan kinderen. ‘Sommige spelers, zoals Müller, kwamen alleen voor het geld, maar Cruijff was echt betrokken. Een keer per week legde hij op een tv-zender voetbal uit aan het Amerikaanse publiek.’
Als de Aztecs na een half seizoen ophouden te bestaan, verhuist Rongen mee met Cruijff naar Washington Diplomats. Hij wordt kind aan huis bij de Cruijffjes. ‘Johan zei, kom maar een paar dagen bij ons in huis, dan kun je daarna een appartement zoeken. Nou, vijf maanden later zat ik er nog.’
Later, als Cruijff vertrekt en hij achterblijft in de VS, verwatert het contact. Rongen zou uiteindelijk nog voor een handvol Amerikaanse clubs voetballen. Met sommige oud-ploeggenoten uit de NASL heeft hij nog sporadisch contact. Anderen zijn overleden.
Rongen pakt een sigaret. ‘Deze dingen hebben Johan geveld’, zegt hij. ‘Ik weet wat het doet met mijn lichaam, maar ik vind roken heerlijk.’ De dood van Cruijff viel hem zwaar, net als het wegvallen van Jansen, Suurbier, Van Beveren en anderen.
‘Als je nu een telefoontje krijgt, is het vaak omdat er iemand is overleden.’ Een stilte. ‘Spijt heb ik niet, maar naarmate ik ouder word, denk ik vaker: dat heb je toch niet goed gedaan, Thomas, je had contact moeten houden. Ik ben daar niet goed in. Maar goed, dat is het leven.’
In zijn appartement op een steenworp van het strand heeft Rongen de nodige relikwieën uitgestald, want een cameraploeg uit Trinidad & Tobago komt langs voor een documentaire. ‘Het ziet er niet altijd zo uit, hoor, daar houd ik niet van.’
Er hangen foto’s met Pelé, Best en Maradona, met Cruijff en Jansen natuurlijk. Een poster van het WK van 1998 in Frankrijk, toen hij assistent-coach was bij het Amerikaanse team. Ook was hij begeleider van het Nederlands elftal tijdens het WK van 1994 in de Verenigde Staten.
Als coach begint Rongen in Amerika aanvankelijk onderaan de ladder, werkt hij onder meer met schoolkinderen. Bij zijn debuut in de MLS wordt hij coach van het jaar met DC United. In de nieuwe competitie traint hij vier clubs, als coach van het Amerikaanse onder 20-team gaat hij naar meerdere wereldkampioenschappen.
Vaak zoekt Rongen het avontuur op. Tijdens zijn laatste klus als trainer, voor Tampa Bay Rowdies in de lagere USL, klust hij voor de lol bij als Uber-chauffeur. ‘Dat vond ik heerlijk, lekker rondrijden.’ Hij stopt ermee wanneer een dronken vrouw zijn auto onder spuugt.
Andere keren komt het avontuur hem aanwaaien, zoals in 2011, als hij bondscoach wordt van het nietige Amerikaans-Samoa. Rongen is ontslagen bij het onder 20-team van de VS als hem de baan wordt aangeboden. ‘Ik hoorde dat het in de buurt van Fiji lag, toen heb ik meteen ja gezegd. Prachtig, die eilanden. Ik wist toen nog niet dat ze het slechtste team ter wereld hadden.’
Als Rongen instapt, heeft Amerikaans-Samoa, de nummer laatst van de Fifa-wereldrenglijst, nog nooit een wedstrijd gewonnen. Pijnlijk is vooral een nederlaag van 31-0 tegen Australië.
Het was zijn mooiste ervaring als coach, zegt Rongen, ‘zowel op professioneel als persoonlijk vlak.’ Onder zijn leiding wint Amerikaans-Samoa tijdens de WK-kwalificatie een wedstrijd van Tonga, een mijlpaal, maar winst boekt Rongen vooral op emotioneel vlak.
Een paar jaar voordat hij aan de slag gaat op het eiland, overlijdt zijn stiefdochter bij een auto-ongeluk. ‘Ik kon niet met haar dood omgaan’, zegt Rongen. ‘Ik kon niet huilen, kon mijn emoties niet kwijt.’
De spelers van Amerikaans-Samoa bieden hem onbewust hulp. Rongen geeft zich over aan de lokale gebruiken. Net als alle eilandbewoners, maakt hij om 16.00 uur een paar minuten vrij voor een moment van introspectie. Samen met zijn spelers laat hij alles uit zijn handen vallen. Hij komt erdoor tot rust.
Ook gaat hij naar de kerk met zijn selectie. ‘Ik ben atheïst, maar wel best spiritueel. Het was de eerste keer dat ik naar een kerk ging, maar het was prachtig, met zingen en dansen en allerlei kleuren. Ik werd helemaal meegesleurd. En toen kwam alles eruit.’
De ervaring veranderde zijn leven, zegt Rongen. ‘Ik haatte mezelf, ik haatte God, maar op dat eiland ging het van negatief naar positief. Als ik nu aan mijn dochter denk, zie ik alleen nog maar die mooie glimlach van haar voor me.’
Over zijn dienstverband in Amerikaans-Samoa verscheen in 2014 de documentaire Next goal wins. Het verhaal werd dit jaar onder dezelfde naam verfilmd door de bekende, Nieuw-Zeelandse regisseur Taika Waititi (Thor: Ragnarok, Jojo Rabbit). Rongen wordt vertolkt door de Duits-Ierse acteur Michael Fassbender. De film ging 17 november draaien in Amerika en nu in Nederland.
Inspraak had hij niet, maar hij is te spreken over de drama-komedie, al wordt hij in eerste instantie neergezet als een vrouwonvriendelijke dronkelap. ‘Dat klopt allemaal niet, maar Taika had een schurk nodig. Aan het einde komt het allemaal goed.’ En zo stond Rongen eerder dit jaar op de rode loper bij het filmfestival van Toronto, weer wat nieuws in zijn opmerkelijke avontuur.
Ook de komst van Messi naar Miami bracht leven in de brouwerij. Opeens mocht Rongen als commentator mee naar uitwedstrijden, in het privévliegtuig van Inter Miami. Bij een van de vluchten zat hij aan het gangpad tegenover Messi. Zijn komst naar de VS doet Rongen denken aan Cruijff, al is de gekte vele malen groter.
Hij zit lekker in zijn vel, zegt Rongen als hij op zijn slippers voor de lunch naar een hotel naast zijn appartementencomplex wandelt. ‘Happy single.’ Na twee scheidingen heeft hij ontdekt dat het huwelijk niet voor hem is weggelegd.
Vaak heeft hij contact met zijn Duits-Nederlandse moeder, inmiddels ver in de 90 maar nog altijd gezond. Vroeger stuurde hij haar cassettebandjes, want bellen was te duur. ‘Nu kan ik haar op mijn scherm zien’, zegt Rongen. ‘Dat maakt het makkelijker.’
Hij wil ‘relevant blijven’ tot het WK voetbal van 2026 in de Verenigde Staten, in welke hoedanigheid dan ook. Amerika kan ver komen, voorspelt hij. Ook daarna blijft hij in Florida, maar waarschijnlijk zal hij vaker in Nederland te vinden zijn. ‘Voor mijn moeder, en de goede vrienden die ik er nog altijd heb. Ik begin de waarde van persoonlijke interactie de laatste jaren meer in te zien. Door mijn ervaring op Amerikaans-Samoa word ik geraakt door dingen die me eerder niet raakten.’
Pagina V6: Recensie Next Goal Wins; spervuur aan mislukte grappen
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden