Er brak een brand uit op een kippenboerderij in het Gelderse dorp. Hoe het vuur is ontstaan is onbekend, maar duidelijk is wel dat de uitslaande vlammen zich razendsnel verspreidden door de harde wind van storm Henk. De brandweer kon niets meer doen voor de kippen in de brandende stal, maar wist wel te voorkomen dat een naastgelegen schuur met nog eens vijftigduizend kippen vlam vatte. In de stallen waren geen sprinklers aanwezig. Dat is met de huidige wetgeving ook niet verplicht.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
In Nederland zijn ongeveer 4 miljoen runderen, 12 miljoen varkens en 100 miljoen kippen. Ons land heeft daarmee de hoogste veedichtheid ter wereld. Sinds 2012 zijn ruim 1,5 miljoen landbouwdieren verbrand in Nederland, zo blijkt uit cijfers van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), die in 2021 een rapport publiceerde over stalbranden.
De raad concludeerde dat de manier waarop de landbouwdieren worden gehuisvest een belangrijke oorzaak is van het hoge aantal dode dieren in het geval van brand. De dieren leven doorgaans dicht opeengepakt in enorme schuren en kunnen geen kant op. In megastallen zijn bovendien steeds meer technische installaties aanwezig, zoals mestrobots en luchtverversers. Die dragen bij aan groter dierenwelzijn, maar vergroten ook de kans op brand, door bijvoorbeeld oververhitting of kortsluiting.
De OVV drong er in 2021 bij de regering op aan om de brandveiligheid in stallen te verbeteren en de voortgang daarvan voortdurend te monitoren. De regering zou daarbij bindende eisen moeten stellen aan veehouders. Het gaat dan bijvoorbeeld om verplichte jaarlijkse inspectie van de brandveiligheid, en het maken van brandcompartimenten in stallen, met per compartiment een maximumaantal dieren.
Maar sinds dat rapport is er nauwelijks iets veranderd, concludeerde de OVV drie maanden geleden. Dat komt volgens de raad mede doordat veehouders de urgentie niet voelen, en zij nog altijd niet verplicht zijn maatregelen door te voeren. ‘Veehouders gaan ervan uit dat een stalbrand hen niet overkomt en investeren daarom niet in de brandveiligheid van hun stallen’, aldus de onderzoeksraad.
De onduidelijkheid over het stikstofbeleid speelt daarbij ook een rol, zo liet landbouworganisatie LTO destijds weten in een reactie. Boeren zijn huiverig om in deze onzekere tijden te investeren in verbetering van hun stallen. Op 1 januari 2024 zou de verplichte brandinspectie voor stallen worden ingevoerd, maar ook dat is uitgesteld.
Volgens Anne Hilhorst, woordvoerder van Wakker Dier, is vrijblijvendheid de kern van het probleem. ‘Als we als land zoveel dieren willen houden, moeten we daar op z’n minst strenge eisen aan stellen’, zegt ze. ‘Als overheid moet je de veiligheid voor dieren garanderen. Dus de maatregelen die de OVV heeft voorgesteld moeten worden doorgevoerd, of de sector het nu wil of niet.’
Klopt. Door een amendement van de Partij voor de Dieren (PvdD) werd het in 2021 verboden om dieren zonder redelijk doel pijn te doen, of hen te beperken in hun natuurlijke gedrag. Ook betere bescherming van dieren tegen stalbranden werd voor het eerst wettelijk vastgelegd.
De wet zou vergaande gevolgen hebben voor de intensieve veehouderij. Niet alleen overbevolkte stallen, ook het afknippen van varkensstaarten en het onthoornen van kalfjes zouden tot het verleden gaan behoren. Maar tot woede van de PvdD en dierenrechtenorganisaties, concludeerde het kabinet na juridische toetsing en overleg met deskundigen en de agrarische sector dat de wet ‘onuitvoerbaar’ was. Het zou onder meer te onduidelijk zijn wat ‘natuurlijk gedrag’ precies is.
In plaats van de wet uit te voeren, mikte het kabinet daarom op een convenant Dierwaardige Veehouderij. Verschillende belangenorganisaties uit de sector gingen in 2022 om tafel met onder meer de dierenbescherming. Die gesprekken hebben nog niet tot afspraken geleid. Dat komt door ‘de verschillende belangen van de deelnemers’, en ‘de complexiteit die het oplossen van sommige knelpunten in het dierenwelzijn met zich meebrengt’, zo liet demissionair landbouwminister Adema (ChristenUnie) vorige maand aan de Kamer weten.
De belangenorganisaties geven aan dat het belangrijk is om langlopende afspraken te maken, ‘zodat investeringen in het verhogen van het dierenwelzijn ook daadwerkelijk kunnen renderen’. Ze pleiten daarbij voor goede randvoorwaarden zoals een soepele vergunningenverlening, financiële ondersteuning en een eerlijke prijs voor hun producten.
Voor de consumptie. Nederlanders aten in 2022 per persoon gemiddeld 75 kilo vlees, 110 kilo zuivelproducten en 200 eieren, zo bleek uit onderzoek van de Universiteit Wageningen in opdracht van Wakker Dier. Dat is ongeveer eenderde van de totale productie, de rest gaat naar de export.
Bij een hoge veedichtheid is de kans dat virussen om zich heen grijpen groter. Europa kampt sinds het najaar van 2021 met de grootste vogelgriep uitbraak ooit. Miljoenen Nederlandse kippen zijn sindsdien vergast, en alle pluimvee moet verplicht binnen blijven. Om die reden zijn een groot deel van de tijd geen vrije uitloop eieren te koop.
Het virus heeft zich ook over de rest van de wereld verspreid, en treft allang niet meer alleen vogels. Deze week werd bekend dat op de Noordpool voor het eerst een ijsbeer aan de vogelgriep is bezweken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden