Toen mijn geliefde, journalist met als specialisatie Oost-Europa, anderhalf jaar geleden voor het eerst naar Oekraïne afreisde, stond ik niet bepaald te juichen. Ik opende iedere ochtend angstig mijn nieuwsapp. Maar al gauw trad gewenning op: tijdens de reizen die volgden, maakte mijn hoofd ervan dat ze gewoon even op vakantie was. Dat was makkelijk, want ik kon me toch niks bij oorlog voorstellen. Oorlog was iets heel abstracts – zo abstract dat het steeds vaker vervloog.
De Poolse dichter Czesław Milosz, die het totalitaire Sovjetregime ontvluchtte, verwoordt het in zijn boek De geknechte geest treffend. Hij schrijft dat de Sovjetmens de westerse mens niet serieus kan nemen, omdat deze laatste zijn eigen manier van leven altijd als absoluut beschouwt. ‘Het gevolg is een deerniswekkend gebrek aan verbeeldingskracht. Omdat ze opgegroeid zijn in een bepaalde sociale orde en onder een bepaald waardesysteem, geloven ze dat iedere andere orde ‘onnatuurlijk’ is en niet zal beklijven omdat zij in strijd is met de menselijke natuur. Maar ook zij zullen op een dag honger, vuur en het zwaard kennen.’
Het maakt de aarzeling van de EU en de Verenigde Staten om Oekraïne verder economisch en militair te steunen huiveringwekkend. Als Oekraïners zeggen dat ze ook onze oorlog voeren, is dat niet een pakkende marketingsslogan (typisch zo’n voorbeeld uit onze sociale orde), het is simpelweg waar. Rusland krijgt steeds meer de overhand en er is geen enkele reden om aan te nemen dat Poetin na de val van Oekraïne verzadigd zal zijn. De vraag ‘onze wapens wel of niet aan Oekraïne geven’, kun je alleen stellen als je nog altijd denkt dat het jou niet aangaat, dat het om mensen hier ver vandaan gaat, maar het Russische leger zal jouw unie van landen wel links laten liggen... want zo gaat het altijd met onheil, het speelt zich af in andermans leven. Zo gaat het inderdaad altijd met onheil - totdat jij aan de beurt bent.
De afgelopen weken zocht ik mijn vriendin op in Odesa, waar ze voor langere tijd verblijft. Met mijn eigen deerniswekkende gebrek aan verbeeldingskracht bedacht ik van tevoren twee scenario’s: ik schipperde tussen totale destructie – straten als loopgraven – en een gewoon leven zoals thuis.
Ik had niet gerekend op de vreemde combinatie van de twee die hier realiteit is: hoe dat gewone leven probeert door te gaan terwijl aan de hemel Shahed-drones en luchtafweer armpje drukken.
De cafés zijn open – het luchtalarm gaat af. Een hondje met een grappig jasje plast tegen een prullenbak – luchtalarm. De kaartjes voor de opera zijn uitverkocht – Rusland voert de zwaarste luchtaanvallen uit sinds het begin van de oorlog. Een dronken man valt een verliefd stelletje op een bankje lastig – Oekraïne kan niet in de tegenaanval: de geleverde wapens zijn vrijwel allemaal verdedigingswapens.
‘Hoe lang duurde het voordat je gewend was aan het feit dat het oorlog is’, vraag ik de jonge vrouw die een gesprekje aanknoopt.
‘Eén nacht’ antwoordt ze.
Helaas, oorlog is helemaal niet in strijd met de menselijke natuur, de menselijke natuur is er vooral op gericht zich aan te passen aan wat zij op haar bordje krijgt. Na het voorgeschotelde wil de menselijke natuur eropuit, wil leven – dan is het niet handig als je om de haverklap je kinderen naar de schuilkelder moet loodsen. Het is zaak ervoor te zorgen dat je nooit maar dan ook nooit in die ene eerste nacht belandt. Moge die gedachte overheersen als de EU binnenkort verder onderhandelt over een nieuw steunpakket.
Over de auteur
Lieke Marsman is dichter en schrijft deze zomer columns voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden