Bijna honderd mensen werden gedood en ruim tweehonderd raakten gewond door een dubbele explosie – met twintig minuten ertussen – tijdens een herdenkingsdienst in de stad Kerman voor de Iraanse generaal Qassem Soleimani, die vier jaar geleden omkwam door een Amerikaanse droneaanval in Irak.
Dat het effect van de aanslag niet beperkt blijft tot Iran, hangt samen met de persoon Soleimani. Als commandant van de Quds-brigade van de Revolutionaire Garde belichaamde hij de geopolitieke ambities van Iran. Hij bemoeide zich met de burgeroorlogen in Syrië, Irak en Jemen, steunde Hezbollah (Libanon) en Hamas (Gaza) en was de meest zichtbare uitdager in de regio van Israël en de Verenigde Staten.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
In Iran wordt Soleimani vereerd als een nationale held. Hoewel de autoriteiten nog geen schuldige hebben aangewezen, beloofde de Iraanse minister van Binnenlandse Zaken, Ahmad Vahidi, een robuust antwoord. ‘Degenen die deze misdaden hebben begaan, kunnen een krachtig en beslissend antwoord van de Iraanse veiligheidstroepen verwachten.’
De aanslag vond plaats een dag nadat in Beiroet Hamas-kopstuk Saleh Al-Arouri en enkele andere Hamas-commandanten het slachtoffer werden van een – waarschijnlijk Israëlische – droneaanval. Als gevolg daarvan dreigt, terwijl de oorlog in Gaza voortwoedt, een escalatie tussen Israël en de Libanese militante beweging Hezbollah. Die voeren sinds drie maanden over en weer beschietingen uit, aan weerszijden van de Libanees-Israëlische grens.
Vooralsnog valt er geen directe link te leggen tussen de aanslag woensdag in Iran en de gewapende conflicten waarbij Israël op het moment betrokken is. Teheran heeft Israël (nog) niet de schuld gegeven van de explosies. Israël heeft nu geen belang bij een directe confrontatie met Iran, en hoe dan ook ligt in dat geval een militaire actie met veel burgerdoden niet voor de hand.
Israël wordt ervan beschuldigd verscheidene moordaanslagen in Iran te hebben uitgevoerd, voornamelijk op wetenschappers die betrokken zijn bij het nucleaire programma. Dat ging echter telkens om gerichte aanvallen op die individuen.
De Nederlandse Iran-kenner Peyman Jafari ziet twee belangrijke verdachten voor de aanslag in Kerman: Islamitische Staat en de Iraanse groepering Jaish al-Adl. IS heeft in Iran al eerder aanslagen gepleegd, zoals op het parlement (2017), een militaire parade (2018) en sjiitische heiligdommen (2022 en 2023).
Het soennitische, separatistische Jaish al-Adl, voornamelijk actief in het zuidoosten van Iran, heeft ook een reeks aanslagen gepleegd, vorige maand nog op de grenswacht langs de grens met Pakistan; daarbij kwamen vijftien soldaten om.
‘Voor beide is de escalatie in het Midden-Oosten een geschikt moment om Iran te destabiliseren’, zegt Jafari. ‘Voor IS speelt ook mee dat Soleimani een grote rol speelde in het verslaan van de organisatie in Irak.’ Niettemin ziet hij de aanslag als onderdeel van de oplopende escalatie in de hele regio. ‘Donkere wolken pakken zich samen boven het Midden-Oosten’, aldus Jafari.
Dezelfde beeldspraak gebruikt Marwan Bishara, politiek analist van Al Jazeera. ‘Er kan nu van alles gebeuren in de regio’, zo wordt hij geciteerd. ‘Er is zoveel opgekropt geweld, zoveel opgekropte spanning, zoveel conflict. Van de Rode Zee tot Jemen en de Iraans-Iraakse grens: eigenlijk is elk deel van de regio nu kandidaat voor verdere escalatie.’
Hassan Ahmadian, hoogleraar Midden-Oostenstudies aan de Universiteit van Teheran, oppert tegenover Al Jazeera de mogelijkheid dat Israël met de aanslag probeert Iran te dwingen iets te doen dat de VS zou meesleuren in een conflict met Iran. Niettemin blijft ook voor hem de grote vraag: ‘Wie heeft het gedaan?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden