De keerzijde van glamour vormt een rode draad in het werk van filmmaker Sofia Coppola. Ook in haar nieuwste, Priscilla, over de vrouw van Elvis. ‘Alles wat ik kan doen, is Priscilla’s ervaring presenteren, waaruit het publiek conclusies kan trekken’.
‘Ik wilde Elvis niet belasteren’, zegt Sofia Coppola (52). ‘De film moest in balans zijn. Priscilla en Elvis hadden lol samen, ze hielden van elkaar. En er waren ook donkere momenten. Slechte dingen, bad stuff.’
De filmmaker zit tegenover een groepje journalisten, in een Italiaanse strandtent. Ze is behoedzaam. Aan elk antwoord gaat een klein moment van overpeinzing vooraf. Tegen een verslaggever, die de Elvis in Priscilla, haar verfilming van Priscilla Presley’s memoires (Elvis and Me, 1985) als ‘toxisch’ omschrijft: ‘Hmm. Het is aan het publiek wat ze oppikken uit de film. Mijn kijk zit er wel in, denk ik. Ik wil absoluut niet zeggen dat… sommige dingen oké waren. Maar ik probeer te laten zien hoe Priscilla het beleefde, hoe zij het ervoer.’
Ze lacht verontschuldigend, als iemand opmerkt dat het resultaat – haar biografische drama Priscilla – toch wel enigszins afbreuk doet aan de Elvis-mythe. ‘Het spijt me. Dat is waar: het doet ook afbreuk aan die mythe. Maar wat mij zo aantrok in Priscilla’s memoires, is dat je deze kant van het verhaal eigenlijk nooit hoort. En dat maakt het belangrijk. Dit gaat ook over rolpatronen voor vrouwen in die tijd: het zit allemaal ingekapseld in haar verhaal. Tegelijk probeer ik empathie te voelen voor Elvis, voor waar hij vandaan kwam, en hem als mens te tonen. Het is interessant, denk ik, om zijn worstelingen als artiest vanuit haar perspectief te bezien.’
Over de auteur
Bor Beekman is sinds 2008 filmredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over de filmwereld.
De regie was een balanceeract, waarbij er volgens het filmtijdschrift Variety vanuit de kring van de erven Presley druk werd uitgeoefend op Coppola om de prille liefde tussen het dan 14-jarige schoolmeisje Priscilla en de 24-jarige rockgod Elvis niet té confronterend in beeld te brengen. En ook de presentatie van haar achtste speelfilm vraagt om kundig pr-stuurwerk, waarbij de jonge hoofdrolspelers Cailee Spaeny en Jacob Elordi vooraf duidelijk is ingeprent om bij ‘lastige vragen’ te volstaan met de opmerking dat de film een ‘menselijk verhaal’ vertelt.
Het onderwerp zelf is meegereisd naar Venetië, waar afgelopen september de wereldpremière plaatsvond: Priscilla Presley (78) staat als ‘executive producer’ vermeld op de titelrol. Als de vragen over Elvis te kritisch worden, tijdens de persconferentie in het Venetiaanse festivalpaleis, neemt zijn ex-echtgenote – bleek gelaat, kloeke zonnebril – het voor hem op, met tranen in haar ogen. Elvis was ‘respectvol’ toen ze hem als meisje ontmoette, benadrukt ze. ‘Mensen denken: o, het was seks. Absoluut niet. Ik had nooit seks met hem. Hij was heel aardig en zacht.’ Ze is blij met de film. Want die doet recht aan de ‘grote liefde tussen ons’. Een liefde die ten onder ging aan wat ze ‘de levensstijl’ noemt.
Waar de Australiër Baz Luhrmann ons Elvis de zanger en entertainer gaf, in zijn blockbuster Elvis uit 2022, toont Coppola ons Elvis als echtgenoot. Een controlerende, wat kinderlijke en op momenten agressieve man, met een fetisj-achtige hang naar de ‘puurheid’ van zijn op verontrustend jonge leeftijd geschaakte vriendinnetje en latere echtgenote, die hij als een trofee opbergt in zijn kasteel Graceland, waar de naar Elvis’ wensen geklede Priscilla geen vriendinnen mag ontvangen. Terwijl hij zich uitleeft tussen de starlets in Hollywood, op pad met z’n gedienstige ‘Memphis Mafia’-vriendenkliek, dient zij te waken over het meubilair en de haard – want een goede vrouw zit thuis.
Veel in Priscilla herinnert aan Coppola’s eerdere films, zoals haar zussenstudie The Virgin Suicides, de dolende tiener/vijftiger-romance Lost in Translation en het hofdrama Marie Antoinette. Tienermeisjes op de drempel van volwassenheid, het zoeken naar identiteit, ongelijke relaties, de impact van roem, het leven in een gouden kooi. ‘Eerst dacht ik zelf ook even: lijkt dit niet te veel op Marie Antoinette? Maar het is toch wel een andere wereld.’ De regisseur glimlacht fijntjes. ‘Een volgende aflevering in mijn meisjesreeks.’
Is haar kijk op die tienerlevens nog veranderd, nu ze zelf de moeder is van twee tienermeisjes? ‘Dat denk ik niet. Voor mijn gevoel sta ik niet zo ver af van hoe ik toen was, op die leeftijd. Ik kan me goed verplaatsen in deze leeftijd. Alles staat nog zo open, een heel hevige en emotionele tijd. Misschien hielp het feit dat ik nu zelf tienerdochters heb me wel om me te verplaatsen in Priscilla’s ouders. Wat zou jij doen, als dit jouw dochter was? Ik begrijp hun worsteling.
‘Hoe ik was, toen ik zo oud was? Pff, ik weet niet hoe ik mezelf kan omschrijven. Ik voelde me… ongemakkelijk. Meer dan nu. Maar ik had al wel een kijk, een mening. Ik was bezig met muziek, fotografie. En wat rocksterren betreft: ik hield van Joe Strummer. Ha, hém had ik toen wel achterna willen reizen, op tournee.’ Als 16-jarige botste ze eens bijna op haar idool, toen ze in haar cabrio kwam aanrijden op de oprit van het Coppola-landgoed in Napa Valley; de zanger van The Clash nam er wat muziek op.
Roemcultuur, en het gevaar of de leegte ervan, vormt een rode draad in haar oeuvre, ook in haar net wat minder bekende speelfilms Somewhere (over een gescheiden acteur en zijn tienerdochter) en haar waargebeurde celebrity-inbrekersdrama The Bling Ring. ‘Ik kijk graag naar die andere zijde van roem, dat klopt. Van buiten kan het er zo verleidelijk uitzien. En ik ben ook wel bekend met de realistische kant. Tot op zekere hoogte natuurlijk: niet van het niveau van Priscilla en Elvis. Dit zijn de levens van mensen van wie je je nauwelijks kunt voorstellen dat het óók echte mensen zijn. De details ervan fascineren mij, die maken het menselijk. Dat Priscilla eerst nepwimpers opdoet bijvoorbeeld, voor ze gaat bevallen. De details ook van Elvis’ huisregels: dat ze geen vrienden mocht uitnodigen. Stel je voor hoe zwaar dat moet zijn geweest, om naar een middelbare school te gaan zonder ook maar met iemand vrienden te kunnen worden.’
Dat haar film relatief vlot volgt op die andere Elvis-film, is toeval. ‘We waren al bezig met de voorbereiding, toen ik ervan hoorde. En aangezien die film echt over Elvis ging, en over zijn manager Colonel Parker, leek me dat een compleet ander verhaal. Het is ook wel cool, denk ik, dat die film eerder uitkwam en een hele nieuwe generatie kennis liet maken met Elvis. Iedereen had het erover: een frisse kijk op Elvis. En nu zien we de kant van Priscilla.’
Wat Coppola betreft, zit die kant de waardering voor Elvis de muzikant niet in de weg. ‘Het is altijd glad ijs, deze discussie. Maar van veel kunst – kunst die ik als kunst beschouw – kun je wellicht zeggen dat het persoonlijk leven van de kunstenaar niet ideaal was. Veel kunstenaars zijn gecompliceerd, ze worstelen met het leven.’
Priscilla Presley zat aanvankelijk niet te wachten op een verfilming, maar draaide bij toen ze een aantal van Coppola’s films zag. Coppola: ‘Ze was beschermend. Ik denk dat ze er zeker van wilde zijn dat Elvis met voldoende gevoel zou worden geportretteerd. En ik denk dat ze me daarin vertrouwde. Je zou dit verhaal ook kunnen exploiteren, door het donkerder te maken. Het was ook belangrijk voor me dat zij zich er goed over voelde. Priscilla kwam nooit op de set, maar ik sprak haar wel veel in de voorbereiding.’
Dat niet alle Presley-nazaten even blij waren met Coppola’s filmplan werd een paar maanden na de wereldpremière duidelijk, toen Variety citeerde uit enkele naar Coppola verzonden e-mails van Lisa Marie Presley, de begin 2023 overleden dochter van Priscilla en Elvis, die in onmin verkeerde met haar moeder. ‘Je schildert mijn vader af als een manipulatieve man, als een roofdier’, schreef ze de regisseur na lezing van het script. ‘Het perspectief dat je kiest, is wraakzuchtig en neerbuigend. Waarom doe je dit?’
Coppola, over haar intenties: ‘Het is niet mijn rol om te oordelen. En ik probeer er voorzichtig mee om te springen, als je ziet hoe jong Priscilla is, naast hem. Ik let erop dat het niet té verontrustend is, want voor de film beleven we het vanuit haar perspectief. Dus het moet romantisch zijn, maar tegelijk wil je het niet verheerlijken, want dat voelt ongepast. Dus alles wat ik kan doen, is Priscilla’s ervaring presenteren, waaruit het publiek dan zelf conclusies kan trekken. Dat is het. Het zijn ook gewoon de feiten van dit verhaal. En het is niet mijn verhaal, maar haar verhaal.’
Toch is de subtiel regisserende en signalerende hand van Coppola onmiskenbaar aanwezig in Priscilla. Zo is er bijvoorbeeld het tweetal momenten waarop Elvis de piepjonge Priscilla slinks afzondert, tijdens een feestje bij hem thuis. Ga jij eerst maar naar boven, zegt hij, dan kom ik zo achter je aan. Elvis wéét dat wat hij doet eigenlijk niet hoort. ‘Dat kwam uit het boek’, zegt Coppola. ‘Ik wilde het realistisch houden, gewoon zoals het was.’
Behalve realistisch, is die Elvis toch ook een beetje eng.
Coppola glimlacht nog maar eens. ‘Ik weet niet hoe ik daarop moet antwoorden. Dus ik zal hierover gaan nadenken. Maar het was een vorm van koorddansen, dat is zeker zo.’
Priscilla eindigt als Priscilla de poort van Graceland uitrijdt, voorgoed. En dan klinkt er Dolly Partons I Will Always Love You. ‘Dat liedje zegt het helemaal, toch? Priscilla’s hart is gebroken, maar het is óók een bevrijdend moment. Want ze vindt haar eigen weg.’
Er bestaat een geschiedenis tussen de zo fraai en fragiel gezongen ballade en Elvis. Manager Colonel Parker belde Parton ooit op met de mededeling dat zijn artiest het wel wilde coveren, maar dan moest ze wel de helft van haar rechten afstaan. Parton wilde niks liever dan dat Elvis háár song zou opnemen, toch weigerde ze: die rechten vormden de hoofdmoot van haar inkomen. ‘Een mooi verhaal toch? Ik vond het ook wel belangrijk om de stem van een vrouw te horen, aan het einde van Priscilla. En ik was blij dat ik Dolly Partons liedje mocht gebruiken. Ik heb haar nooit ontmoet, ze is een sterke vrouw.’
Dolly Parton door Sofia Coppola – misschien een idee voor haar volgende speelfilm?
‘Dat is zo grappig, want onlangs gaf iemand me dus haar memoires. Maar nee. Ik heb geen speelfilm over haar in de planning.’
Wat doe je als er niet kan worden gefilmd tijdens een pandemie? Sofia Coppola ruimde haar archief op: de dozen waarin ze gewoontegetrouw alle ‘rommel’ kieperde, als haar speelfilms af waren. Polaroids van de kostuums en de sets, uitgescheurde ‘inspiratie’ uit tijdschriften, geannoteerde scenario’s. Al haar films komen voorbij in het 488 pagina’s rijke Sofia Coppola Archive (MACK, € 65). Volgens de auteur ‘meer een schetsboek dan een koffietafelboek’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden