Het is een boodschap die niet iedereen wil horen, zegt criminoloog Marnix Eysink Smeets, maar al jaren neemt de overlast van de Nieuwjaarsnacht af, óók de afgelopen jaarwisseling past in die trend. ‘De definitieve data komen nog, dus ik moet een slag om de arm houden, maar de paar cijfers die al zeker zijn, wijzen op een doorgezette daling.’
Neem de incidenten die zijn genoteerd door de brandweer. Eysink Smeets: ‘In 2014-2015 waren er 4.587 meldingen. Dit jaar noemt de brandweer het aantal van 3.680. Een duidelijke dalende tendens, zij het wat grillig, soms is er een uitschieter.’
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over cultureel maatschappelijke onderwerpen als identiteit, gender, polarisatie, extremisme en levenseinde.
Of kijk naar de aanhoudingen door de politie, zegt hij. ‘In 2013-2014 ging het nog om 887 aanhoudingen. Vorig jaar waren het er 248, nu spreekt de politie over ruim 200. Als ik kijk naar de uitspraken van de politie hierover, de verontwaardiging, dan denk ik: waarom worden er niet meer mensen aangehouden als het steeds erger wordt?’
Al sinds het begin van zijn carrière houdt Marnix Eysink Smeets zich bezig met de jaarwisseling. ‘Als jonge politieman in Den Haag hielp ik de telkens terugkerende nieuwjaarsrellen om te buigen daar.’ Later werd hij lector publiek vertrouwen in veiligheid aan de Hogeschool Inholland Rotterdam en richtte hij een adviesbureau op. ‘Al die tijd ben ik onderzoek blijven doen naar de onrust rond Oud en Nieuw.’
Dat is ook hard nodig, zegt hij, omdat de officiële cijfers uit het ‘Landelijk beeld jaarwisseling’, bijgehouden door de politie en meestal medio januari aan de Tweede Kamer gepresenteerd, telkens wisselen in de wijze van presentatie. ‘Daardoor is het lastig om de trend over de lange termijn in één keer te zien. Dat vergt wat uitpluiswerk.’
Soms kan hij daarmee wat al te stellige uitspraken nuanceren. In 2019 wist Eysink Smeets aan te tonen dat het geweld tegen politiemensen niet was verdubbeld, zoals de politie zei. Het aantal geweldsincidenten tegen agenten steeg weliswaar van 51 naar 59, maar het aantal slachtoffers onder agenten daalde van 88 naar 82.
Worden politiemensen, zijn oude collega’s, niet boos van zo’n nuancering over levensgevaarlijk geweld? ‘De top bij de politie misschien wel, maar van wijkagenten hoor ik vaak dat ze mijn constateringen herkennen. Die storen zich er ook aan als ze in de media lezen: het wordt steeds erger. De realistische boodschap is: we zijn op de goede weg, maar we moeten ons best doen om de laatste restjes ellende weg te werken.’
Onder criminologen is de ‘veiligheidsparadox’ een bekend begrip: hoe veiliger het wordt in Nederland, des te hysterischer we ons gaan gedragen over de overgebleven onveiligheid. We hebben steeds minder tolerantie voor geweld. Veel Nederlanders denken dat het land steeds onveiliger wordt, terwijl gewelddadige criminaliteit al jaren daalt.
Vooral over het geweld tegen politiemensen is de verontwaardiging elk jaar groot, ziet Eysink Smeets. ‘Dat is ook niet gek, want er is na een lange daling van het aantal meldingen, sinds 2018 een stijging te zien.’
Een kanttekening daarbij is dat de manier van registratie van geweld tegen politiemensen is veranderd in 2018, zegt hij. ‘Het kon toen voor het eerst ook mobiel gebeuren. In 2017 heeft de politie bovendien een conferentie gehouden over dit onderwerp. Het is niet ondenkbaar dat dat van invloed is geweest op de cijfers. We weten uit de literatuur: als je iets in beleid meer aandacht geeft, krijg je meer meldingen.’
Ook dit jaar richt de woede zich vooral op de groepen mannen in bivakmutsen die de politie en andere hulpverleners belagen. ‘Dit is te gek voor woorden’, zei landelijk coördinator jaarwisseling Peije de Meij van de politie. Pieter Omtzigt pleit zelfs voor een verbod op het dragen van bivakmutsen tijdens de Nieuwjaarsnacht.
Zou het dan kunnen dat, ondanks de algeheel dalende trend, het geweld van de radicaalste relschoppers erger wordt? Eysink Smeets: ‘Die bivakmutsen zijn misschien nieuw, maar dat sommige jongeren de politie opzoeken om ze te sarren is al vijftig jaar zo. Dat laat onverlet dat geweld tegen politiemensen een zeer ernstige zaak is.’
Een recente trend waar hij zich wel grote zorgen over maakt, is de opkomst van de cobra’s, de populaire illegale vuurwerkbommen. ‘De impact daarvan wil ik zeker niet uitvlakken. Dat zijn heel zware dingen. Ik kan me heel goed voorstellen dat politiemensen dat als zeer bedreigend ervaren.’
Het helpt volgens Eysink Smeets niet om tegen die kleine radicale groep relschoppers zeer stoere taal uit te slaan. ‘Vanuit de emotie kun je zeggen: we moeten ze harder aanpakken, de lat moet erover. Dat vinden veel mensen fijn om te horen. Het bevredigt ons rechtsgevoel. Maar juist voor de groep die de boel verkloot, zijn dat soort teksten een feest, dan wordt het nog spannender.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden