Column
In een oud reclamefilmpje van Old El Paso probeert een Spaanstalige familie te kiezen tussen harde en zachte taco’s. De keus valt ze zwaar, totdat een meisje met de oplossing komt: „Por qué no los dos?”, vraagt ze, waarna de familie haar juichend de lucht in gooit.
‘Por qué no los dos’ werd een meme, ook onder mijn vrienden. Je kunt het zeggen als iemand een keuze opwerpt als ‘koffie of thee’, maar ook bij valse tegenstellingen. Denk aan de eeuwige vraag, populair bij debatavonden, of een bepaald fenomeen een bedreiging of een verrijking is. De wolf: bedreiging of verrijking? De islam in Europa: bedreiging of verrijking? Robotisering in de hotellerie: bedreiging of verrijking? Exoten in Gelderland: bedreiging of verrijking? (Dit zijn zomaar wat resultaten van Google.) Bijna altijd denk ik: soms een bedreiging, soms een verrijking. Of allebei tegelijk. Of voor de één een bedreiging, voor de ander een verrijking. Kortom: por qué no los dos?
Vorige week verkondigde een VN-rapporteur dat het Nederlandse woningtekort niet veroorzaakt is door immigratie, maar door de overheid: die heeft de huisvesting aan de markt overgelaten. Linkse mensen deelden het nieuwtje opgelucht, alsof hun gelijk nu eindelijk bewezen was. Het leek mij een no-brainer dat ook hier de ‘por qué no los dos’-regel opging: ja, de overheid heeft het woningtekort in de hand gewerkt met haar woonbeleid (of het gebrek daaraan), maar het hoge migratiesaldo van de laatste jaren speelt óók een rol. Statushouders, arbeidsmigranten en buitenlandse studenten moeten immers ergens wonen. Wat heeft het voor zin om dat te ontkennen?
Een andere valse tegenstelling zien we in de exegese van het PVV-electoraat. Academici van over de hele wereld debatteren al jaren over de beweegredenen van rechts-populistische kiezers: zijn die vooral cultureel of economisch? Die strijd woedt nu ook in het Nederlandse publieke debat, vorige week weer met de presentatie van het Nationaal Kiezersonderzoek. Daaruit zou volgens sommige duiders blijken dat niet de woningnood of bestaansonzekerheid, maar een afkeer van vreemdelingen kiezers naar de PVV had gedreven: dat zeiden ze immers zelf. Het idee dat de zaken misschien met elkaar verbonden zijn, en dat respondenten de causale verbanden niet netjes neerpennen maar slechts een deel van het antwoord geven, leek bij hen niet op te komen.
Nog los daarvan is het merkwaardig om een groep van 2,5 miljoen mensen één motief te willen toedichten. Misschien stemt de een inderdaad op Wilders vanwege eenzaamheid, zoals Arjen van Veelen laatst schreef, de ander vanwege zijn portemonnee, weer een ander omdat al z’n vrienden het ook doen en een vierde omdat hij een enorme racist is. Net zoals je niet kunt stellen dat bestaanszekerheid PVV’ers niet boeit, is het gek om te beweren dat PVV’ers „geen racisten zijn”, zoals Johan Remkes deed in NRC. Ik zou ook nooit zeggen dat GroenLinksers geen racisten zijn.
Mensen zijn gelaagd en hebben vaak meerdere beweegredenen voor hun acties en overtuigingen. Dat besef lijkt moeilijk door te dringen. Je ziet het ook in de discussie over de motieven van klimaatactivisten: die zouden zich laten leiden door kuddegedrag en morele superioriteitsgevoelens, en dus geen oprechte idealisten zijn. Maar por qué no los dos? Misschien worden sommige activisten inderdaad gedreven door ijdelheid en conformisme (net als heel veel andere mensen trouwens), maar ook door oprechte idealen. Die zijn niet minder wezenlijk omdat er nog andere motieven meespelen.
Een van mijn wensen voor 2024 is dat we niet elke groep, persoon of gebeurtenis reduceren tot één oorzaak of eigenschap. Ik snap het verlangen naar simpele verklaringen, maar de wereld wordt niet eenduidiger alleen omdat jij dat wilt.
Maar ik maak me geen illusies: dit wordt weer een moeilijk jaar voor de ‘por qué no los dos’-adepten. Misschien heeft het ook met identiteit te maken: mensen vinden het belangrijker om trouw te blijven aan hun ideologische positie dan om een situatie echt te doorgronden, in al haar complexiteit. Als je iemand bent die immigratie verwelkomt, dan mogen immigranten niks te maken hebben met de woningnood. En als je vindt dat PVV’ers legitieme zorgen hebben, dan is het onhandig als ze ook racistische dingen zeggen. Niemand vindt het leuk als zijn wereldbeeld wordt vertroebeld.
Toch, op hoop van zegen, wens ik iedereen een ambigu 2024.
Source: NRC