Humor in tijden van oorlog. De eerste paar weken na de slachtpartij van Hamas moesten ze er niet aan denken, de leden van de Israëlische comedybranche. ‘Ik kon alleen maar huilen’, zegt Limor Dahan (42). ‘Ik had helemaal geen zin om mensen aan het lachen te maken.’
Nu heeft ze wel weer zin: met flair staat Dahan op het podium van Bar Giora in Tel Aviv. De ongeveer 125 bezoekers belonen haar om de paar zinnen met een lach, net zoals ze doen bij de drie andere stand-upcomedians die hier vanavond optreden op Funny Monday.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran en Israël/Palestina. Voorheen werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei – Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Het is de eerste Funny Monday sinds 7 oktober. Bar Giora was twee maanden dicht. Voorzichtig komt het uitgaansleven in de stad weer op gang. De Camel Comedy Club ging drie weken geleden open, Bar Giora en twee andere clubs volgden kort daarop.
De cabaretiers waren al eerder op de been. Op verzoek traden ze op voor soldaten en voor mensen uit door Hamas aangevallen kibboetsen die worden opgevangen in hotels. ‘In deze tijden hebben de mensen ons nodig’, zegt de 40-jarige Barko Zaro. ‘Ze willen opgevrolijkt worden.’
‘De eerste keer was ik bang’, zegt Noga Barma (31) in de kleedkamer van de Camel Comedy Club, na afloop van een show met Zaro en collega Tal Solomonson. ‘Ik wist niet of mijn grappen goed zouden vallen. Maar het ging prima. De eerste lach was bevrijdend. Daarna ging het vanzelf.’
Tientallen cabaretiers hebben in ruim een maand zo’n 250 shows gegeven voor militairen en ontheemden door het hele land, zegt Solomonson. ‘Als je jezelf zoiets ontzegt, winnen de terroristen. En ze hébben al zoveel van ons afgenomen.’ Eind november droogde bij die doelgroep de honger naar vermaak op. Dat was het moment om terug te keren naar de clubs.
Wat opvalt in de Camel-show is dat het nauwelijks over de oorlog gaat. De cabaretiers hebben het voornamelijk over relaties, seks en dagelijks ongemak als parkeerbonnen en overgewicht. Het grootste deel van de grappen had net zo goed vóór 7 oktober verzonnen kunnen worden (en vermoedelijk is dat ook zo).
Op Funny Monday is het actualiteitsgehalte hoger, maar hier valt iets anders op: de oorlogsgrappen gaan allemaal over ánderen, buiten Israël. Van zelfspot is geen sprake, laat staan van satire die pijn zou kunnen doen aan Israëlische tenen. Cabaretesk patriottisme, iets anders kan Israëls gemoedstoestand kennelijk niet aan.
De basisgedachte van de grappen is grofweg: de hele wereld is tegen ons en iedereen buiten Israël haat Joden. Zo worden muzikant Roger Waters en komiek Dave Chappelle geschoren, evenals de drie universiteitsdecanen in de VS die op stupide wijze een vraag over genocide beantwoordden. De woordspeling ‘Harvard-Birkenau’ valt. ‘Eindelijk wordt duidelijk wie voor je is en wie tegen je’, zegt Yohai Sponber. ‘Nu zie je hun ware aard.’
‘Overal haten ze ons’, zegt Kobi Balulu letterlijk. ‘Behalve in Montenegro, de nieuwe hotspot voor Israëliërs. Een taxichauffeur daar vroeg me of ik Israëlisch was en Joods. Ja, zei ik. Hij keerde zich om en zei: ‘Fuck de moslims.’ Wat een geweldig land!’
De running gag van de avond is Greta Thunberg. Eerst gaat Balulu los op ‘fucking cunt’ Greta, vervolgens roept een man in het publiek diverse keren ‘Fuck Greta!’ en daarna is het voor de andere komieken schieten in open Greta-doel. ‘Ze houdt van moord en verkrachting’, constateert Sponber.
Eenzelfde toon heeft Eretz Nehederet (Een prachtig land), het Israëlische Saturday Night Live. Al twintig jaar neemt het satirische tv-programma alles en iedereen in Israël op de hak, maar sinds 20 oktober – toen de makers de moed weer hadden bijeengeraapt – zijn de pijlen vooral op de buitenwereld gericht.
De satire treft nu doelwitten als pro-Palestijnse betogers in het Westen, de BBC, de drie decanen en de VN-organisatie UN Women. ‘Dertig dagen nadat vrijheidsstrijders van Hamas vreedzaam Israël hebben aangevallen, hebben we een exclusief interview met Hamas-leider Yahya Sinwar’, zegt de BBC-presentatrice. Sinwar: ‘Laat me je corrigeren, Rachel, er waren ook vrijheidsslachters en vrijheidsverkrachters.’ Rachel: ‘Natuurlijk. Excuses, excuses.’
Dit alles ‘tot grote vreugde van Israëliërs in het hele politieke spectrum, inclusief degenen ter rechterzijde die de show altijd haatten’, aldus website Politico. ‘De nadruk op buitenlanders is nieuw voor Eretz Nehederet, dat in lijn met de traditionele Joodse humor de neiging had de draak te steken met Joden, niet met buitenstaanders.’
Voor comédienne Noam Shuster Eliassi, als Joodse opgegroeid in een progressieve Joods-Arabische gemeenschap, is het humorklimaat reden zich voorlopig afzijdig te houden. Sinds 7 oktober heeft ze niet opgetreden. ‘Ik ben erg teleurgesteld in de cabaretiers hier’, zegt ze. ‘Ik vind dat komieken ook in oorlogstijd tot taak hebben kritisch te zijn, een ander geluid moeten laten horen.’
Dat gebeurt nu volgens haar niet. ‘Zelfs niet in Eretz Nehederet. Het is niet echt satire, eerder propaganda-satire. Ik voel me heel erg alleen staan. Ik zie niets, niets, niets van kritiek op wat we in Gaza doen. Niets.’
Hoe het óók kan, bewijst de Duits-Israëlische stand-upcomedian Shahak Shapira. Al op 15 oktober kietelde hij in een geweldige conference (te zien op YouTube) ieders en alle gevoelige plekken. ‘U2 schreef een lied voor de slachtoffers op het ravefestival. They took your life, but they could not take your pride. Ik hoorde het, was ontroerd en het enige wat ik kon denken was: ik zal nooit Hamas vergeven... omdat ze me dwongen naar U2 te luisteren.’
Wat vond het Israëlische comedypubliek ervan? Niets. Shapira trad op in Berlijn, in de club van zijn Palestijnse vriend Issa.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden