‘We moeten achterhalen of dit komt door een zwakke plek in het systeem of een menselijke fout’, zei de plaatsvervangend politiechef van Tsjechië vorige week, nadat bleek dat de schutter een vergunning bezat voor acht wapens. Ook had hij wapens en munitie opgeslagen in het gebouw van de universiteit.
Tsjechen hebben volgens de wet het recht om wapens te ‘kopen, houden en dragen’. In het land met circa elf miljoen inwoners waren volgens de politie in 2022 een miljoen wapens geregistreerd bij 314 duizend bezitters. Daarmee is het vuurwapenbezit per hoofd van de bevolking in Tsjechië het hoogste van Centraal-Europa, maar lager dan in buurlanden als Duitsland en Oostenrijk. En vele malen lager dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Om aan een vuurwapen te komen, moeten Tsjechen aan een aantal voorwaarden voldoen. De minimumleeftijd is 21 en wie een wapen wil bezitten mag geen strafblad hebben. Er geldt een achtergrondcheck, waarbij ook de geestelijke gezondheid in beschouwing wordt genomen. Wie een wapenvergunning aanvraagt moet een praktijk- en een theorie-examen afleggen. Vergunningen zijn tien jaar geldig en worden na vijf jaar herzien. De politie kan een vergunning intrekken en wapens in beslag nemen.
Desondanks is de wapenwetgeving soepel in vergelijking met andere EU-landen. Inwoners noemen veiligheid als belangrijke reden om wapens te dragen. Daarnaast is jacht een populair tijdverdrijf en kent Tsjechië van oudsher een grote nationale wapenindustrie. Wapenbezit nam afgelopen twee jaar toe, volgens deskundigen als reactie op de oorlog in Oekraïne.
Hoe gehecht een deel van de Tsjechen aan hun wapenwetgeving is, bleek in 2021. Toen nam de regering naar aanleiding van een petitie (door 102 duizend mensen ondertekend) het recht om ‘het eigen leven of dat van iemand anders te verdedigen met een wapen’ op in de Grondwet. Destijds bestond de vrees dat EU-wetgeving om wapenbezit aan banden te leggen – naar aanleiding van terreuraanslagen in verschillende landen – de landelijke wetgeving zou overvleugelen als deze niet door de Grondwet wordt gewaarborgd.
De schietpartij in Praag was de dodelijkste in de moderne geschiedenis van het land. Grootschalige schietpartijen komen zelden voor in Tsjechië. Het bracht bijvoorbeeld Amerikaanse media ertoe om het land als voorbeeld te noemen voor gereguleerd wapenbezit: vorig jaar maakte The Washington Post een reportage in het land om te kijken wat de Amerikanen van Tsjechië kunnen leren.
Hoewel zeldzaam, werd Tsjechië afgelopen jaren meer dan eens opgeschrikt door een dodelijke schietpartij. In 2019 doodde een schutter zeven mensen in een ziekenhuis in Ostrava. Hij had geen vergunning voor zijn wapen. In 2015 doodde een schutter acht mensen in een restaurant in Uhersky Brod. Hij had wél een vergunning. Zijn familie seinde ruim voor de schietpartij de politie in omdat ze zich zorgen maakten over zijn geestelijke gesteldheid. Zijn vergunning werd desondanks enkele weken voor de schietpartij verlengd. In de nasleep ontstond discussie over de Tsjechische wapenwetgeving.
Juist omdat grote dodelijke schietpartijen over het algemeen uitblijven, worden debatten over vuurwapenbezit zelden gevoerd in Tsjechië. De tragedie van vorige week brengt hier wellicht verandering in. ‘We dachten altijd dat dit iets was dat ons niet aangaat’, zei de burgemeester van Praag in een bespiegelend statement. Nu duikt ‘het probleem van de individuele schutter’ ook in Tsjechië op, zei hij. De schutter had geen strafblad, was niet gelinkt aan een extremistische organisatie en handelde alleen, hebben de autoriteiten tot op heden bekendgemaakt.
Tsjechië is amper van de schok bekomen, het is wellicht te vroeg voor een stevig maatschappelijk debat. Wel sorteren commentatoren voorzichtig voor op deze discussie. Een dag na de schietpartij schreef Martin Caban voor online krant Seznam Zpravy: ‘Het heeft beslist geen zin om een cultuuroorlog te starten in het nuchtere Tsjechië’, refererend aan het verhitte debat VS. ‘Maar enig debat over het controleren van het verzamelen van grote hoeveelheden legale wapens moet waarschijnlijk plaatsvinden.’
Minister van Binnenlandse Zaken Vit Rakusan zei vrijdag nog dat geen enkele wetgeving honderd procent garantie biedt om schietpartijen te voorkomen. Wel wees hij op een amendement op de wet dat nog voor de schietpartij in behandeling is genomen en de autoriteiten meer toezicht biedt op wapenbezit, met name als het gaat om grote hoeveelheden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden