Als directeur Development & Media genereerde Hendrikje Crebolder middels fondsenwerving in 2023 eenvijfde van de inkomsten van het Rijksmuseum. Nu neemt ze afscheid van de plek waar ze in 2017 als eerste vrouw ooit tot de directie toetrad. ‘Ik was ongewild een rolmodel geworden. Dat ben ik gaan omarmen.’
Het is een specialisme in de museumwereld waarvan maar weinig buitenstaanders weet hebben. Hoe verleid je bezoekers naar het museum te komen? En liefhebbers tot het geven van financiële steun? Sinds 2008 leidt Hendrikje Crebolder (53) de afdeling in het Rijksmuseum in Amsterdam die zich hiermee bezighoudt. In 2017 werd ze niet alleen de eerste vrouw die toetrad tot de directie van het Rijks, maar ook de eerste in Nederland die met zo’n functie deel ging uitmaken van de top van een museum.
Crebolder, die als directeur Development & Media over een team van zeventig medewerkers beschikt, vertrekt echter per 1 maart. Haar aftocht is des te verrassender omdat de fondsenwervers van het Rijks worden beschouwd als de succesvolste in cultureel Nederland.
Waarom neemt ze afscheid? ‘Ik heb achttien jaar bij het Rijksmuseum gewerkt. Voor mij was dit jaar een hoogtepunt. Dus was het een natuurlijk moment om te gaan.’ De tentoonstelling over Johannes Vermeer trok de meeste bezoekers ooit, ruim 650 duizend. Een ander record staat op sneuvelen: dit jaar komen er naar verwachting iets meer bezoekers dan de bijna 2,7 miljoen in 2019.
Over de auteur
Michiel Kruijt werkt sinds 1994 voor de Volkskrant. Hij is nu verslaggever op de kunstredactie en schrijft veel over fotografie.
Na een decennium te hebben gewerkt als advocaat stapte Crebolder in 2006 over naar het Rijksmuseum. Drie jaar later vroeg toenmalig hoofddirecteur Wim Pijbes haar een nieuwe afdeling op te richten, ‘Development’. Op dat moment kwam maar een schamel deel van de inkomsten binnen dankzij private steun. Crebolder: ‘Ik trof bij het Rijksmuseum een schat aan, die niet alleen bestond uit de collectie maar ook uit geweldige conservatoren en andere medewerkers. Ik dacht: hoe mooi zou het zijn als we die kunnen verbinden met nog veel meer mensen.’
Sindsdien is de private steun enorm gegroeid, ook doordat het aantal vermogenden in Nederland flink is toegenomen. In het laatste jaarverslag van het Rijks (2022) beslaat de lijst met begunstigers liefst zeventien pagina’s. Dit jaar heeft het team van Crebolder 21 miljoen euro opgehaald, eenvijfde van alle inkomsten van het museum.
Financiële steun van bedrijven en particulieren verkrijg je niet door op de man af om geld te vragen, stelt ze. ‘Het belangrijkste is dat je eerst vrienden wordt. Daarbij zet je de collectie in, en de conservatoren. Die probeer je in contact te brengen met potentiële begunstigers. De conservator glas bijvoorbeeld met iemand die daar ook gek op is. Je probeert met elkaar een mozaïek te leggen.
‘Je wilt mensen langdurig aan je verbinden. De energie van de buitenwacht zorgt er ook voor dat het museum beter wordt. Je kan zoveel van elkaar leren. Er is een fonds gesticht door een vrouw wier zoon hier niet makkelijk met de rolstoel terecht kon. Dat is de start geweest van het toegankelijker maken van het museum voor mindervaliden.’
De professionaliteit van de fondsenwervers leidde dit jaar tot de grootste particuliere geldschenking aan het Rijks: 12,5 miljoen euro voor beeldententoonstellingen in de tuin in de komende tien jaar (en dus nog niet meegeteld bij de inkomsten in 2023). Crebolder benadrukt dat het binnenhalen van financiële middelen maar een deel van het werk is. ‘Het idee voor de afdeling Development was primair om maatschappelijk draagvlak voor het museum te creëren.’
De online presentatie is daarbij steeds belangrijker geworden. Die maakte een stormachtige groei door, mede door de uitbraak van corona. ‘We waren een van de eersten in Nederland met een serie op internet, Rijksmuseum from home, waarin conservatoren iets over hun vakgebied vertellen. Een van de succesvolste afleveringen was die met conservator geschiedenis Jan de Hond. Hij vergeleek, fietsend op zijn hometrainer thuis, de pandemie met het verblijf op Nova Zembla van de gestrande bemanning van Willem Barents in 1596. Dan zie je dat cultuur ook verbindend kan zijn als de musea dicht zijn. De coronatijd leerde ons dat je ook online een volwaardig bezoek moet kunnen bieden. De speciale website bij de Vermeer-tentoonstelling is inmiddels 900 duizend keer bekeken, meer dan het aantal fysieke bezoekers.’
Toen Crebolder tot de directie van het Rijks toetrad, wilde ze niet op haar vrouw-zijn worden aangesproken. ‘Alleen op de professionaliteit van mijn werk. Maar ik realiseerde me later dat ik ongewild een rolmodel was geworden. Dat ben ik gaan omarmen.
‘Ik doorzocht ooit de database van onze collectie op mijn voornaam. Bij Hendrickje Stoffels, de partner van Rembrandt, stond vermeld: ‘model, dienstmeid of minnares’. Zij zette met Rembrandts zoon Titus een stichting op om te voorkomen dat Rembrandts schilderijen in een faillissement zouden belanden. Waarom stond er bij haar niet: ‘redder van de collectie van Rembrandt’? En waarom hing er op onze Eregalerij nog nooit een werk van een vrouwelijke schilder?
De vragen waren voor Crebolder aanleiding om in 2021 een vijf jaar durend project op te zetten, ‘Vrouwen van het Rijksmuseum’. Kort daarna werden op de Eregalerij schilderijen getoond van Judith Leyster, Gesina ter Borch en Rachel Ruysch. ‘We hebben nu een groot onderzoek lopen naar vrouwelijke kunstenaars in de collectie. Het project leidt tot ontdekkingen, tentoonstellingen en aanwinsten. Dankzij fondsen en een nieuwe sponsor, Chanel, is er ruim 1,8 miljoen euro beschikbaar.’
Door het hoge aantal begunstigers en het bezoekersrecord is het Rijks financieel weer gezond. Tegelijk staat bij veel middelgrote musea het water aan de lippen als gevolg van de pandemie. Crebolder weet van hun beroerde situatie, ze zit vanwege haar directeurschap bij het Rijks in het bestuur van de Museumvereniging. ‘De grote musea moeten alles doen om te helpen. Mijn afdeling geeft tal van presentaties aan andere musea. En het Rijksmuseum leent veel kunstwerken uit om het bezoek in de regio te bevorderen.’
Ze zegt nog niet te weten wat ze na 1 maart gaat doen. ‘Ik ga met een open geest nadenken over wat er daarbuiten is.’ Ze blijft zich inzetten voor cultuur, onder meer als bestuurslid van de biënnale Manifesta. ‘En ik ga de opgedane kennis vast nog wel meer delen.’
Internationaal klinkt kritiek op de sponsoring van musea door bedrijven die in een kwaad daglicht staan. Het meest bekend is de strijd van de Amerikaanse fotograaf Nan Goldin tegen de familie Sackler, die enorm verdiende aan een verslavende pijnstiller en veel doneerde aan grote musea. Die steun werd dankzij Goldins protest beëindigd. Ook het Rijksmuseum zegt met dit vraagstuk bezig te zijn. Vorig jaar is een bedrijf uit de businessclub van het museum gezet. Crebolder: ‘Een jachtbouwer die een Russische eigenaar had.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden