In de zomer van 2013 zit in Londen de 23-jarige A.G. Cook achter zijn computer. Hij heeft zijn gitaar al een tijdje daarvoor ingewisseld voor de pc, die hij ziet als een instrument met oneindige mogelijkheden. Hij creëert er muziek op die niet strookt met het heersende beeld van elektronische muziek – er wordt op dat moment nog duidelijk onderscheid gemaakt tussen mens en machine, echt en nep.
Cook vindt dat onderscheid overbodig en zoekt gelijkgestemden op het onlinemuziekplatform Soundcloud, waar amateurs en professionals naar hartelust muziek kunnen uploaden. Soundcloud is in die tijd een bruisende plek: auteursrechten zitten remixes nog niet in de weg en dankzij de vele gebruikers is het relatief makkelijk om er een publiek te vinden voor je muziek.
Cook vindt er ook langzaamaan steeds meer muziek van mensen met eenzelfde experimentele kijk op elektronische muziek. Om hen verder te kunnen helpen richt hij een muzieklabel op: PC Music (personal computer music). Het label begint in hoog tempo nummers uit te brengen op Soundcloud en wordt een fenomeen.
Over de auteur
Els de Grefte is popredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over popmuziek en cultuur in brede zin.
De muziek die PC Music vanaf 2013 uitbrengt zou bekend worden als hyperpop. Hyperpop is voor pop wat hyperrealisme is voor realisme in de schilderkunst: het is pop in het extreme. Alle losse elementen in pop worden uitvergroot, tot op het belachelijke af. Denk aan een stem met zo veel autotune dat er nauwelijks meer iets menselijks in is te herkennen, of een gitaar met zo veel vervorming dat het klinkt alsof je speakers kapot zijn gegaan, het zogeheten glitch-geluid.
In een interview met het Frans-Duitse televisieprogramma Tracks noemde de Britse producer Danny L Harle die uitvergroting de verbindende factor tussen hyperpopartiesten: ‘Er is iets waaraan we allemaal een hekel hebben, en dat zijn dingen die half-half zijn. Als je iets luids gaat maken, moet het het luidste zijn dat je ooit hebt gehoord. Als je iets stils maakt, moet het ongelofelijk stil zijn. Als je iets simpels maakt, moet het het allersimpelste zijn. Als het complex wordt, moet het complexer worden dan je ooit hebt gehoord.’
Hyperpop neemt de felst bekritiseerde aspecten van pop en vergroot ze uit. Het maakt muziek éxtra commercieel, éxtra glad geproduceerd en éxtra oppervlakkig. Dat is niet bedoeld als kritiek op die aspecten, maar juist een middelvinger naar de veroordeling ervan.
De naam PC Music verraadt het digitale karakter van het genre: hyperpop wordt vooral op computers gemaakt. De muziek klinkt ook heel elektronisch: computer- en gamegeluiden komen veel voor en worden dik aangezet. In Heather van Glaive en Ericdoa bijvoorbeeld vliegen de geluidseffecten van 8-bitgames je om de oren. Hyperpop klinkt ontzettend geproduceerd en ook het bijbehorende beeldmateriaal is digitaal geperfectioneerd. Zangeres Hannah Diamond staat zo gefotoshopt op haar albumhoezen dat je je afvraagt of ze wel een echt mens is.
Hoewel weinig geluiden in hyperpop klinken zoals ze in de echte wereld klinken, is authenticiteit een belangrijk thema in dit genre. Voor de luisteraar speelt hyperpop open kaart: bij ieder geluidje dat je hoort, druipt de digitale bewerking ervan af.
De Letse hyperpop-dj Himera omschrijft de expliciete nepheid van sommige acts als ‘een sluier van dystopische hyperrealiteit’: ‘Ik denk dat elke beslissing in deze muziek weloverwogen genoeg is om oprecht weer te geven wat de artiest wil overbrengen. Misschien lijkt het niet serieus door de hoge energie en de synth-achtige productie, maar er is ook veel kwetsbaars in te horen.’
Hyperpop werd een subcultuur en die subcultuur heeft opvallend veel overlap met de queer gemeenschap. Uit het onderzoek van een sociologiestudent naar de gebruikers van de PC Music-pagina op het sociale medium Reddit bleek dat een ruime meerderheid van hen zich identificeerde als lhbti of queer.
‘Ik denk dat queer mensen naar hyperpop neigen vanwege de herkenbare onderwerpen’, zegt Himera. Omdat veel van de belangrijkste hyperpopartiesten zelf bij de lhbti-gemeenschap horen, speelt die thematiek een belangrijke rol in het genre. ‘En omdat hyperpop zichzelf niet al te serieus neemt. De stimulerende geluiden en mooie melodieën zijn gewoon leuk.’
De Nederlandse producer San Holo maakte met rapper Midwxst de moderne hyperpoptrack Out of Options. San Holo stond zelf aan de basis van future bass (een subgenre binnen de dance) en ziet hyperpop als een evolutie daarvan, zegt hij: ‘Artiesten als Midwxst zijn opgegroeid met elektronische muziekgenres als EDM en future bass, en hebben die invloeden meegenomen naar hiphop. Toen is dat allemaal samengesmolten en hyperpop geworden.’ Al is hij naar eigen zeggen niet zo bezig met genres: ‘De tijdgeest verandert voortdurend, dus de geluiden veranderen ook voortdurend.’
San Holo ziet een grote invloed van hyperpop op het poplandschap. ‘Waar een laptop eerst alleen werd gebruikt voor het opnemen van geluiden van buiten die laptop, is de computer nu zelf het instrument’, zegt hij. ‘Vroeger wilde je op je 14de een gitaar, nu willen al die kids een laptop met muzieksoftware om beats te maken.’
Voor Sim Fane, de vaste producer van zangeres S10, werkt hyperpop bevrijdend. ‘Het is grenzenloos, dat vind ik heel tof. Als producer denk ik vaak: is dit wel iets wat mensen vet gaan vinden, is het niet te veel? Maar als ik dan naar hyperpop luister, realiseer ik me dat er helemaal geen grenzen zijn in muziek.’
Fane wijst op het nummer Miracle dat Calvin Harris en Ellie Goulding dit jaar uitbrachten, een duidelijke ode aan vroege trance en eurodance, en in eerste instantie behoorlijk ‘fout’. ‘Dat is best een gewaagde keuze voor Harris’, zegt Fane. ‘Als hyperpop niet had bestaan, had hij zo’n keuze veel minder snel gemaakt.’
In januari stopt het beeldbepalende PC Music met het uitbrengen van nieuwe muziek; na tien jaar vindt het label het mooi geweest, het zal alleen nog speciale heruitgaven uitbrengen. In die tien jaar is hyperpop al talloze keren dood verklaard. Toch drukt genre nog steeds duidelijk een stempel op de immer fluïde trends in de muziek, van de top-40 tot de obscuurste hoeken van het internet. PC Music mag dan er dan mee ophouden, dood is hyperpop nog lang niet.
Vóór 2013 was de Engelse Hannah Diamond vooral fotograaf, met een hyperrealistische en gepolijste stijl. Haar stijl sloot naadloos aan bij het gedachtengoed van PC Music en ze werd dan ook een van de eerste artiesten op het label. Haar debuutsingle Pink and Blue klinkt schattig en mierzoet, met lieflijke melodieën en een extreem meisjesachtige stem. Zelfs de elektronische bliepjes en bloepjes klinken hier suikerspinachtig.
QT is een schoolvoorbeeld van de gecompliceerde relatie die hyperpop heeft met de realiteit. QT is namelijk geen ‘echte’ zangeres, maar het kunstproject van producers A.G. Cook en Sophie, performancekunstenaar Hayden Dunham en zangeres Harriet Pittard. Ze bedachten de electropopster QT, die in Hey QT reclame maakt voor het fictieve energiedrankje QT. Later maakten ze ook echt een energiedrankje dat QT heette, waarmee de grens tussen feit en fictie nog verder werd vervaagd.
De Schotse artiest Sophie (1986-2021) is onmisbaar geweest voor het ontstaan van PC Music en hyperpop in het algemeen. Ze schreef en produceerde voor veel artiesten, van Madonna tot Charli XCX. Onder haar eigen naam bracht ze ook het een en ander uit, waaronder de single Lemonade. De bruisende, elastische stuiterbalbeat klinkt als koolzuur in je limonade onder de repetitieve tekst. Tot de track twee keer omslaat naar iets donkerders, met vocalen die een paar octaven omhoog zijn gebracht.
San Holo: ‘Toen ik dit voor het eerst hoorde, dacht ik: wow, dit is magisch. Ik had nog nooit zoiets gehoord – en ik heb sindsdien niet vaak meer iets gehoord wat zo vreemd voor me was, maar toch ook interessant.’
Twee jaar voor haar ep Vroom Vroom scoorde de Britse singer-songwriter Charli XCX een monsterhit met de radio- en tv-vriendelijke oorwurm Boom Clap. Op het hoogtepunt van haar commerciële succes besloot de zangeres toen de afslag te nemen naar de kunstzinnigere hyperpop. Ze dook de studio in met A.G. Cook en Sophie en bracht Vroom Vroom uit, waarin ze zichzelf van een onheilspellendere en alternatievere kant liet zien. Een gewaagde keuze, die haar zowel lof als kritiek opleverde.
Ook Danny L Harle stond aan de wieg van hyperpop, naast Sophie en A.G. Cook. Harle produceert nu voor grote popsterren als Dua Lipa en Liam Gallagher, maar maakte ook onder zijn eigen naam muziek. Daarin omarmt hij guilty pleasures en maakt hij ‘foute’ muziek juist weer highbrow. Trance en eurodance worden dik aangezet en tot in de puntjes doorgeproduceerd. Het nummer 1UL heeft veel weg van Around the World van ATC uit 1998, maar dan met nog meer eurodance.
Yeule laat zien dat hyperpop niet altijd zuurstokroze vrolijk hoeft te zijn. De muziek van de Singaporese songwriter is duisterder en meer geworteld in cyberpop en games. De naam Yeule komt uit de gameserie Final Fantasy. De geest van hyperpop is duidelijk voelbaar in de muziek van de artiest, die zichzelf in geen enkel hokje laat stoppen. Toch heeft Yeules muziek een onmiskenbaar digitaal glitch-geluid. Pretty Bones werkt vervreemdend voor iedereen die nog met één been in de analoge wereld staat.
Wie naar 100 gecs luistert, weet meteen wat de term ‘hyperpop’ betekent. Money Machine is geschikt voor luisteraars wier concentratieniveau is aangetast door TikTok: als je even niet oplet, is het nummer alweer totaal van genre veranderd. De muziek van dit duo klinkt als een grap, waarvoor je precies oud genoeg moet zijn om hem te snappen.
Zoals een X-gebruiker treffend schreef: ‘Je moet een keer high van de suiker en met een ongediagnosticeerde gedragsstoornis hebben rondgerend op Blue (Da Ba Dee) van Crazy Frog op een verjaardagsfeestje in de jaren nul om het volledig te begrijpen.’ De teksten zijn onnavolgbaar grappig (‘Your arms look so fucking cute, they look like lil’ cigarettes’) en soms ineens ontzettend persoonlijk (‘Said it all before, and I’ll say it once again, I’m better off alone’).
De genderfluïde Amerikaanse artiest Dorian Electra steekt in de twee tracks Gentleman en M’lady de draak met het traditionele idee van gender en rolverdelingen. De nummers zitten vol verwijzingen naar het internetstereotype van de witte heteroman met een fedora die in de kelder van zijn ouders woont en terugverlangt naar middeleeuwse rolverdelingen.
Alleen al het intro van Xcxoplex zet de luisteraar op scherp. De combinatie van A.G. Cook en Charli XCX is een klassieke in de hyperpop, maar verder is er natuurlijk helemaal niets klassieks aan dit nummer. Het gaat van industriële techno naar glitchy maar dansbare EDM naar breakbeat. Passend bij het ‘altijd online’-karakter van hyperpop is de clip met zijn verticale formaat (in plaats van het traditionele horizontale formaat) geschikt voor een telefoonscherm.
De invloed van hyperpop reikt tot ver in de alternatieve pop. De Amerikaanse zangeres Caroline Polachek begeeft zich al jaren in PC Music-kringen en werkt veel samen met Danny L Harle, een centrale figuur binnen het label. Ze produceerden samen Polacheks goed ontvangen album Desire, I Want to Turn into You.
Het typische hyperpopgeluid is hier iets verder weg, maar let bijvoorbeeld op de uithalen in het nummer Bunny Is a Rider, die met autotune kunstig bewerkt zijn. Niet omdat Polachek ze anders niet haalt, want er is weinig wat zij met haar operastem niet kan; ze speelt simpelweg met de grenzen tussen organische en elektronische geluiden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden