De kerstdagen waren anders dan normaal voor Hein Pieper, dijkgraaf van Waterschap Rijn & IJssel. Zijn telefoon ging tijdens de kerstdis nu eens niet op stil en de wijn bleef achterwege. Hij was klaar om weggeroepen te worden. Want niet eerder in zijn 12,5 jaar als dijkgraaf werd Pieper gesteld voor uitdagingen zoals deze week.
‘Zowel de grote rivieren als de kleinere binnenwateren zijn bom- en bomvol’, zegt hij. ‘Ondertussen is de grond verzadigd. Overal op de landerijen zie je in de wijde omgeving water staan. We krijgen het bijna niet weg.’
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Overijssel en Gelderland. Eerder schreef hij over landbouw, natuur, voedsel en duurzaamheid
Met onderhoudsmedewerker Gé Brouwer maakt Pieper woensdag een controleronde door zijn gebied. Om met eigen ogen te zien hoe het systeem vooralsnog doet wat het moet doen. Te weten: het vele regenwater uit Duitsland zo snel mogelijk afvoeren naar zee en het IJsselmeer. Waar dit niet meer gaat, moet het overvloeien in speciale reservoirs.
Bij het Gelderse Bredevoort ligt zo’n ‘retentiegebied’. Een groot weiland waar rivier de Boven-Slinge automatisch via een stenen verlaging in de dijk overloopt in een weiland. Dat deze ‘badkuip van een miljard liter’ op Tweede Kerstdag voor het eerst sinds 2011 in de winter is volgestroomd, ontlokt bij de dijkgraaf een glimlach van iemand die na een verloren discussie alsnog gelijk krijgt.
‘De gemeente Aalten wil hier tegen ons advies in gaan bouwen’, zegt hij, staand naast het weiland waar het water om zijn laarzen tot aan zijn enkels komt. ‘Het was een paar jaar niet gebruikt als overloopgebied en dan denken ze dat dit zomaar kan. Bij bestuurders leeft nog te veel de maakbaarheidsgedachte, het idee dat er altijd wel weer een nieuwe oplossing te bedenken is tegen het water.’
Die tijd is volgens Pieper voorbij. Het enige wat volgens hem werkt in tijden van weersextremen: veel meer ruimte vrij maken voor water. Hij spreekt van klimaatdisruptie als hij het over de gevolgen van klimaatverandering heeft. ‘Deze extremen zijn niet voorspeld’, zegt hij. ‘De hoeveelheid regen die we nu te verwerken krijgen was voorzien voor 2030. Om dat op te vangen is voor de kleinere binnenwateren veel meer natuur nodig. Plekken waar we, zoals hier, kunnen spelen met extreem hoog water.’
Langs de grote rivieren is al veel meer gedaan. Na extreem hoog water in de jaren negentig werd in 2000 begonnen met het megaproject ‘Ruimte voor de Rivier’. Langs de IJssel, Waal, Nederrijn en Lek zijn sindsdien de uiterwaarden zo ingericht dat de rivieren zonder al te veel overlast voor omwonenden soms wel honderden meters buiten hun oevers kunnen treden.
Donderdagochtend heeft de Rijn bij Lobith, waar de rivier vanuit Duitsland de grens overgaat naar Nederland, naar verwachting haar voorlopige hoogste punt bereikt. Met de voorspelde ruim 14,5 meter boven Normaal Amsterdams Peil (NAP) gaat de rivier daar net niet over de ‘magische grens van 15 meter’, zoals wel gebeurde in 2011. Op 31 januari 1995 werd de recordstand van 16,63 meter gemeten en werden 250 duizend mensen en 1 miljoen dieren uit het rivierengebied geëvacueerd.
De grote rivieren kunnen tegenwoordig veel hogere waterstanden aan. ‘Op dit moment komt bij Lobith 8 miljoen liter water per seconde ons land binnen’, zegt Pieper. ‘Onze dijken kunnen 16 miljoen liter aan, en als het moet 16,5. Aan de hoogwaterproblemen die zich nu in Duitsland voordoen, zie je dat wij echt een voorsprong hebben.’
Daarmee is niet gezegd dat overal langs de grote rivieren schade uitblijft. In Deventer leeft de vrees dat de IJssel donderdag over de Wellekade stroomt en de doorgaande weg afgezet moet worden. Woensdag naderde het peil tot op tien centimeter de kadehoogte: 6,30 meter boven NAP. De gemeente heeft er Tweede Kerstdag grote zakken zand geplaatst om de kade kunstmatig te verhogen. Pal ernaast waren bewoners en horecaondernemers woensdag nog druk met zandzakken en het aftimmeren van hun huizen met schotten.
De komende dagen zal blijken of het voldoende is. Na de hoogwaterpiek donderdagochtend bij Lobith doet het water er nog zo’n twee dagen over voor het bij Deventer is. ‘Het zal erom spannen of de Wellekade afgezet moet worden’, laat een gemeentewoordvoerder weten. Heel spannend is het volgens hem niet. ‘Die rivier ligt er al een tijdje en de huizen zijn erop gebouwd. De laatste keer dat het water over de kade ging was 2011, maar toen ging dit ook niet gepaard met evacuaties.’
Elf van de vijfentwintig waterschappen hebben extra mensen ingezet, meldt Rijkswaterstaat. Met name om extra dijkcontroles te doen en te zorgen dat het water goed doorstroomt. Waar dijkgraaf Pieper uiteindelijk niet werd weggeroepen tijdens de kerstdagen, was Gé Brouwer een van de tientallen medewerkers die het ‘kerstdiner moest laten staan’. Hij was druk met het verhelpen van opstoppingen in beken en sloten. Ook werden veel omgevallen bomen en afgebroken takken verwijderd die door storm Pia in het water terecht waren gekomen. Met het snelstromende water kunnen ze dijken beschadigen.
Bevers zijn ook een gevaar. Met het stijgende water verlaten ze hun lager gelegen burchten en beginnen geregeld te graven in dijken. ‘We hadden een keer een bever die in een nacht zes kuub zand uit de dijk wist te graven’, zegt Pieper. In Limburg is het beschermde dier het grootste probleem en werd dit jaar al tientallen keren een ontheffing verleend om het dier te bejagen ter bescherming van waterwerken.
Voor de Boven-Slinge vanuit Duitsland langs Bredevoort komt, stroomt de rivier door buurtschap Woold (gemeente Winterswijk). Pieper en Brouwer willen weten hoe de oude watermolen het houdt bij het hoge en snelstromende water.
‘Ik zag het peil stijgen naar 32,67 meter boven NAP en dacht: dat wordt feest’, zegt Tineke Buunk tegen Pieper en Brouwer. Met haar familie bestiert Buunk de horeca in de molen. En inderdaad, het werd ‘feest’: uren was ze in de weer met badtrekker en waterstofzuiger. ‘Door de kracht sijpelt het water via de muren zo de keuken van het restaurant in.’ Om erger te voorkomen liggen op het terras zandzakken, die een vriendelijke waterschapcollega van Brouwer eigenhandig ophaalde voor Buunk.
Tegen enen neemt Brouwer afscheid van een ontspannen ogende Pieper. De dijkgraaf weet dan dat het met de regen in Duitsland iets meevalt. ‘Een goed uiteinde’, zegt Pieper tegen Brouwer. En dan met een lach, vooruitlopend op een goede afloop de komende dagen: ‘Ik hoop je tot die tijd niet meer te zien’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden