Eerder deze maand stemde een Kamermeerderheid voor een gezamenlijke motie van de nieuwe SP-leider Jimmy Dijk en PvdD-leider Esther Ouwehand waarin wordt opgeroepen om ‘zo snel mogelijk’ het eigen risico in de zorg af te schaffen.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
De motie van SP en PvdD kreeg steun van GroenLinks-PvdA, Denk, BBB en PVV. De laatste twee partijen praten over mogelijke kabinetsdeelname. Afschaffing van het eigen risico in de zorg, of grondige aanpassing van de bestaande regeling lijkt daarmee dichterbij dan ooit.
De uitslag van de stemming over de motie was kenmerkend voor de grote verschuivingen in politiek Den Haag sinds de jongste Kamerverkiezingen en het betekende een grote overwinning voor tegenstanders van het eigen risico in de zorg.
Al sinds de invoering van het eigen risico, in 2008, strijdt vooral links voor afschaffing of aanpassing ervan. Tegenstanders van het eigen risico noemen de verplichte eigen bijdrage voor het gebruik van zorg – het eigen risico is inmiddels vastgezet op minimaal 385 euro per jaar – ‘een boete op ziek zijn’.
Zij wijzen erop dat een deel van de mensen in Nederland vanwege het eigen risico de zorg mijdt om zo hun uitgaven te drukken, met alle negatieve gevolgen van dien.
Tot voor kort was de strijd tegen het eigen risico een vergeefse strijd. De tegenstanders troffen op hun pad keer op keer de voorstanders, zoals VVD, CDA en D66. Die wijzen erop dat een eigen bijdrage in de zorgkosten kan voorkomen dat mensen onnodig gebruikmaken van zorg; als veel mensen onnodig een beroep doen op de zorg, stijgen uiteindelijk de kosten voor iedereen.
Dat is ook de lijn van Kuipers in zijn brief aan de Kamer. Volgens de demissionair minister zal afschaffen van het eigen risico ‘de collectieve zorguitgaven doen toenemen’. Kuipers acht het ‘aannemelijk’ dat mensen ‘vaker en sneller zorg af willen nemen’. ‘Dit gedragseffect drijft de zorgkosten verder op’, schrijft hij. Ook vreest hij langere wachtlijsten.
Uiteindelijk zet het de ‘betaalbaarheid, en daarmee ook de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg’ onder druk, aldus Kuipers. Hij wijst erop dat het plan van de Kamer naar verwachting ongeveer zes miljard euro per jaar kost en tot 400 miljoen euro per jaar extra aan zorgtoeslag.
Volgens de demissionair minister moet dat geld worden gehaald bij mensen die geen zorg gebruiken. Zij zullen er daardoor ‘financieel op achteruitgaan ten opzichte van mensen die wel zorg gebruiken’. Als de nieuwe Tweede Kamer haar zin krijgt, zal de zorgpremie met ongeveer 300 euro per persoon per jaar stijgen, verwacht Kuipers.
Of dat laatste daadwerkelijk gebeurt is afhankelijk van politieke keuzes. De kosten kunnen ook worden gedekt door verhoging (of hervorming) van belastingen, zoals meerdere politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s hebben voorgesteld.
Tegenstanders van het eigen risico wijzen erop dat afschaffing ervan ook een positief effect op de totale zorgkosten kan hebben, want wanneer mensen met een kleine portemonnee vanwege de huidige verplichte eigen bijdrage de zorg mijden en daarmee hun gezondheidsproblemen verwaarlozen, kan dit er uiteindelijk toe leiden dat zij op termijn complexere, duurdere behandelingen nodig hebben.
Ook al is er nu een Kamermeerderheid voor afschaffing van het eigen risico, er zijn nog heel wat hobbels te nemen alvorens het daadwerkelijk zover komt: de potentiële regeringspartijen PVV en BBB mogen dan voorstander zijn van afschaffing, hun mogelijke coalitiepartners VVD en NSC zijn tegen.
Naast de politieke hobbels zijn er ook nog praktische obstakels. Niet alleen is er – zoals Kuipers het in zijn brief verwoordt – een ‘deugdelijke financiële dekking’ nodig alvorens het eigen risico kan worden afgeschaft, ook moet de Zorgverzekeringswet worden aangepast. Met de procedure voor een dergelijke wetswijziging is normaal gesproken minimaal anderhalf jaar gemoeid, schrijft Kuipers.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden