Samen met de Nederlandse minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem gold Schäuble tijdens de schuldencrisis in 2009 als de kop van Jut, met name in Griekenland. Ze drongen aan op strenge bezuinigingen in het land dat werd geplaagd door corruptie en een flink overheidstekort.
De Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis zag Schäuble als poppenspeler die via onderhandelingen over een steunpakket ‘een pure staatsgreep’ probeerde te plegen in Griekenland. Varoufakis vertrok toen Griekenland met dat steunpakket instemde. Schaüble opperde zelfs om Griekenland, al dan niet tijdelijk, uit de eurozone te verwijderen, ook als voorbeeld voor andere landen met een lakse begrotingsdiscipline.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Dat terwijl Schäuble van begin af aan een groot voorstander was van Europese integratie en een gezamenlijk Europees monetair beleid. Als het aan de christendemocraat lag zou een kopgroep van Europese landen alvast werken aan een grotere integratie op het gebied van buitenlands beleid, defensie en financieel beleid, andere landen konden dan later volgen. Hij was een van de grootste pleitbezorgers van nauwe samenwerking tussen Duitsland en Frankrijk, twee EU-lidstaten die regelmatig met elkaar botsen.
Als Duitser geboren in de Tweede Wereldoorlog was Schäuble ervan doordrongen welke desastreuze gevolgen een verdeeld Europa kan hebben, vertelde hij in 2020 aan de Volkskrant. ‘De politiek van Konrad Adenauer, die de bondsrepubliek wilde integreren in het Westen, was voor ons de basis van alles. Bovendien woonden we vlak bij de Duits-Franse grens, in de buurt van Straatsburg. Dan ben je eigenlijk van kinds af aan al geboren Europeaan.’ Veel van zijn politieke inspanningen waren gericht op verzoening en politieke integratie.
Hij studeerde rechten en economie en zat sinds 1972 in de Bondsdag. Onder bondskanselier Helmut Kohl werd Schäuble in de jaren 80 minister zonder portefeuille. In die hoedanigheid was hij in 1987 betrokken bij het historische bezoek van Erich Honecker: het eerste officiële staatsbezoek van een Oost-Duitse regeringsleider aan West-Duitsland. Later leidde Schäuble als minister van Binnenlandse Zaken de onderhandelingen over de hereniging van Oost- en West-Duitsland, na de val van de Berlijnse muur.
Een aantal dagen na de Duitse hereniging werd Schäuble tijdens een campagnebijeenkomst neergeschoten door een geesteszieke man. Hij werd geraakt in zijn kaak en zijn ruggengraat. Sindsdien was Schäuble verlamd en rolstoelgebonden.
Jarenlang gold hij als Kohls grootste politieke vertrouweling, die hem na verloop van tijd moest opvolgen als bondskanselier. In 1998 verloor de CDU/CSU van Kohl en Schäuble echter de verkiezingen. Schäuble werd weliswaar partijleider als opvolger van Kohl, maar moest binnen twee jaar alweer opstappen vanwege een schandaal rondom illegale donaties aan de partij in de jaren 90. Schäuble gaf toe 100 duizend Duitse mark cash te hebben aangenomen van een wapenhandelaar. Daarop nam een nieuwe generatie de macht over binnen de partij, met Angela Merkel als voorvrouw.
Toch was Schäubles politieke rol niet uitgespeelde, zijn belangrijkste jaren moesten zelfs nog komen. Onder Merkel werd Schäuble eerst opnieuw minister van Binnenlandse Zaken, later werd hij minister van Financiën. In die rol was hij niet alleen streng voor andere Europese landen, maar ook voor Duitsland zelf. In 2014 wist hij voor het eerst sinds 1969 een begrotingsoverschot te bewerkstelligen, in Duitsland bekend als Schwarze Null. Vanwege zijn extreme begrotingsdiscipline kwalificeerde het gerenommeerde financiële tijdschrift The Economist hem als ‘ayatollah of austerity’. Later toonde hij zich wel voorstander van Europese steunpakketten aan getroffen economieën tijdens de coronacrisis.
Na acht jaar vormgeven van financieel beleid was hij in 2017 minister af. Maar daarmee was het nog niet gedaan met zijn politieke carrière; Schäuble werd voorzitter van de Bondsdag. Dat bleef hij tot 2021, toen de SPD de verkiezingen won. Schäuble bleef parlementariër tot aan zijn dood. Daarmee heeft hij het record in handen van langstzittende Bondsdaglid. Dat leverde hem in 2021 de eretitel Alterspräsident op in de Bondsdag.
Zijn relatie met Angela Merkel, die het bondskanselierschap ging vervullen dat eigenlijk bestemd was voor Schäuble, was ingewikkeld. Onder het mom van Wandel durch Handel dacht Duitsland onder Merkel Rusland via economische samenwerking tot hervormingen aan te kunnen zetten. Het bleek een faliekante misrekening. Ook Schäuble had daaraan meegewerkt, hoewel hij in 2014 al de annexatie van de Krim vergeleek met de annexatie van het Tsjechoslowaakse Sudetenland in 1938 door Hitler.
Na de Russische invasie in 2022 bekritiseerde Schäuble Merkel fel in een interview met het Duitse Handelsblatt, omdat ze weigerde toe te geven dat het Duitse Ruslandbeleid fout was geweest. ‘Dat is opmerkelijk.’ Hij wilde daarom ook geen volmondig ja zeggen op de vraag of Merkel, de eerste vrouwelijke bondskanselier, in het rijtje met de grote bondskanseliers Konrad Adenauer, Willy Brandt en Helmut Kohl genoemd mag worden: ‘Daarvoor is het misschien nog te vroeg, om dat definitief te beoordelen.’
Andersom was de erkenning van de grootsheid er al tien jaar. Op zijn zeventigste verjaardag in 2012 roemde Merkel Schäuble als ‘een architect van Duitse eenheid’. Volgens Merkel ‘belichaamt Schäuble het langetermijngeheugen van de republiek. Zonder jou had ons land er anders uitgezien.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden