In een jaar vol oorlog en polarisatie was het soms met een kaarsje zoeken naar verbinding. De Volkskrant portretteert rond de jaarwisseling Nederlanders die zich onvermoeibaar inspannen om kloven in de samenleving te overbruggen. Vandaag: Joodse en islamitische jongeren die gezamenlijk verdraagzaamheid prediken.
In lokaal 209 van het Firda ROC in Drachten zitten vijftien jongens onderuitgezakt op plastic stoeltjes. ’Hebben jullie weleens te maken gehad met haat? Selma, een 25-jarige Amsterdammer met hoofddoek, kijkt vragend de kring rond. De jongens, allemaal een jaar of 16, kijken glazig voor zich uit. ‘Iemand?’, vraagt Selma. ‘Niemand?’
Selma (25, onlangs afgestudeerd in conflictstudies) is samen met Oumaima (22, student orthopedagogiek), Boaz (24, student ondernemerschap) en Noa (23, student psychologie) op de dinsdagochtend voor Kerst in de auto gestapt om vanuit hun woonplaats Amsterdam naar Drachten te rijden. Hier geven ze de hele dag gastlessen over dialoog en verbinding.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
Selma en Oumaima, beiden moslim, hebben Palestijnse vrienden en kennen mensen van wie familieleden zijn gedood bij de bombardementen op Gaza. De Joodse Noa en Boaz hebben familie en vrienden in Israël die ook mensen om hen heen zijn verloren. Hun boodschap: hoewel we het over veel zaken oneens zijn, kunnen we toch vrienden zijn en respectvol een gesprek met elkaar voeren.
‘We luisteren oprecht naar elkaar, en vertrouwen op de goede intenties van de ander’, legt Boaz uit. ‘Soms doen meningen zeer, maar we leggen elkaar dan uit waarom’, aldus Oumaima. ‘En als wij dat kunnen, waarom zou de rest van Nederland het dan niet kunnen?’
De vier hebben elkaar leren kennen in de ambtswoning van Femke Halsema. Daar was op 11 oktober een bijeenkomst voor Joodse en islamitische Amsterdammers, om te praten over het geweld in Israël en Gaza. Noa raakte in gesprek met Selma en herkende haar pijn. Ze deelden ook eenzelfde angst: voor de toenemende jodenhaat en moslimhaat.
‘We wilden iets doen om ook andere jongeren in gesprek te brengen’, aldus Selma. Diezelfde avond sloten Boaz en Oumaima zich aan, en #deeldeduif was geboren. ‘Ik voelde me slecht’, vertelt Boaz. ‘Omdat ik Israël altijd als veilig toevluchtsoord had beschouwd; dat idee was met de aanval van Hamas weggevaagd. Maar ik zocht ook verbinding, ik wilde niet in angst en woede blijven hangen.’
#Deeldeduif is een campagne die zich online afspeelt, maar de vier spraken ook met politici en geven gastlessen op scholen. De reacties uit hun eigen kring waren niet onverdeeld positief. Noa ontving vanuit de Joodse gemeenschap plaatjes van een onthoofde duif, en van een duif met een bomgordel. ‘Ze vinden dat we ons te neutraal opstellen’, aldus Noa. ‘Andere moslims vinden ons verraders’, vult Oumaima aan. Vanwege hun veiligheid willen ze niet met hun achternaam in de krant.
Ook tijdens gastlessen in Amsterdam liepen de emoties vaak hoog op. De vier kregen opmerkingen als: ‘Jammer dat Hitler niet meer leeft’, of ‘alle moslims zijn terroristen’. ‘We zijn ook uitgenodigd op een school waar een leerling was belaagd en bespuugd’, vertelt Boaz. ‘We hebben daar toen in alle klassen met de leerlingen over gesproken.’
In Drachten, de eerste klus buiten Amsterdam, is geen sprake van hoogoplopende emoties. De overwegend witte leerlingen, veelal met een christelijke achtergrond, tonen überhaupt nauwelijks emoties. ‘Ik ben vroeger veel gepest’, vertelt de 16-jarige Hebel uiteindelijk als Selma nogmaals vraagt wie weleens haat heeft ervaren. ‘En hoe heb je daarop gereageerd?’, vraagt Noa. ‘Ik heb op een dag gewoon een klap verkocht’, aldus Hebel. ‘Dat hielp.’
Met de oorlog zijn deze leerlingen techniek niet of nauwelijks bezig. ‘Ik krijg er niks van mee en dat wil ik graag zo houden’, zegt de 16-jarige Erik. ‘Ik vind het fijner als de wereld klein blijft.’ Noa knikt begripvol. ‘Waarom zouden we er een mening over moeten hebben?’, vraagt Jelle (17) zich af, terwijl hij alvast een shaggie draait voor straks in de pauze. ‘We kunnen er toch niks aan veranderen.’
De school is volledig in kerstsfeer. Medewerkers dragen kersttruien, er hangen rendieren boven de toegangsdeur en buiten is een kerstmarkt waar leerlingen in de stromende regen in de rij staan voor een pizzapunt. Onder een tentzeil dat bijna onder het water bezwijkt, doen twee muzikanten vergeefs een poging om met gitaar en zang het lawaai van de pubers te overstemmen.
Onder datzelfde tentzeil vertellen de Amsterdammers elkaar onder het genot van een oliebol over de ochtend. In de groep van Oumaima en Boaz kwam het gesprek op Geert Wilders. ‘Een docent was van mening dat mensen zoals ik er mogen zijn zolang we voldoende ingeburgerd zijn’, vertelt Oumaima, geboren en getogen in Zaandam. ‘En een leerling vroeg waarom ik mijn hoofddoek niet gewoon afdeed. Ze hadden niet door hoe kwetsend dat voor mij was.’
Dat laatste is precies waar het de vier om gaat. ‘Waarom zegt iemand zoiets?’, aldus Selma. ‘Weet de ander wat het met jou doet? Pas als je daarover in gesprek gaat, kan begrip ontstaan.’ Ze ervaren zelf regelmatig hoe moeilijk dat is. ‘Het is soms uitputtend’, erkent Oumaima. ‘Maar achter iedere mening schuilt een mens.’
De Amsterdammers zijn vastbesloten door te gaan met de gastlessen. ‘We hebben niet de illusie dat we iets kunnen veranderen in het Midden-Oosten’, zegt Boaz. ‘Het gaat ons om de polarisatie hier in Nederland. Mensen leven langs elkaar heen. We willen helpen muren te doorbreken, buiten bubbels te treden.’
Of dat in Drachten lukt? In de gastles die Noa en Selma geven aan een groep meisjes die pedagogiek studeren, is het al net zo stil als eerder die ochtend bij de jongens. ‘Stel ik stomme vragen of durven jullie niks te zeggen?’, vraagt Noa op een bepaald moment. Na afloop dringen de meisjes om hen heen. ‘Sorry dat we zo stil waren’, zeggen ze. ‘We zijn gewoon niet gewend aan dit soort gesprekken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden