In 2023 vond op veel gebieden een verschuiving van de machtsverhoudingen plaats. Het Volkskrant-commentaar bespreekt aan het einde van het jaar de belangrijkste veranderingen. Vandaag deel 2: de Global South.
In 2023 kan niemand meer om de ‘Global South’ heen. De circa 130 landen in dat mondiale Zuiden – waar 80 procent van de wereldbevolking woont, maar slechts 40 procent van het mondiale inkomen wordt verdiend – eisen hun stem op in een rap veranderende wereld. Daarin brokkelt niet alleen de westerse hegemonie af, ook alternatieve partners in Azië en het Midden-Oosten lonken.
De oorlogen in Oekraïne en Gaza, corona, maar ook de klimaatcrisis hebben de wereldorde flink opgeschud en de machtsverschuiving blootgelegd. Het besef dat het mondiale Zuiden een eigen wil heeft, daalde vorig jaar voor het eerst goed in. Ongeveer veertig landen in de Algemene Vergadering van de VN onthielden zich toen van stemming bij een resolutie om de Russische invasie van Oekraïne te veroordelen. De automatische steun voor Oekraïne vanuit het Westen bleek in andere delen van de wereld helemaal niet zo vanzelfsprekend.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De resolutie liet zien dat veel landen in het mondiale Zuiden heel andere problemen aan hun hoofd hebben, waar het Westen van wegkijkt of zelfs verantwoordelijk voor wordt gehouden. Bijvoorbeeld klimaatschade, of de schrijnende economische ongelijkheid. Of de torenhoge schuldenlast waaronder veel landen in het mondiale Zuiden gebukt gaan. De economische effecten van de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne dreunen in veel arme landen nog steeds na. Zij voelen zich hierin niet gesteund door de traditionele Westerse instituties en partners.
De invloed van het mondiale Zuiden kwam tot uiting in de uitbreiding van de G20- en de Brics-samenwerkingen en uit zich in groeiend zelfbewustzijn. Zoals in Afrika, waar sommige landen zich keren tegen hun voormalige (Franse) kolonisator. Elders op het continent zijn nieuwe partners gevonden in landen als China, Rusland of Saoedi-Arabië. Met zoveel keus hopen de Afrikaanse landen eindelijk eens te kunnen verdienen aan hun bodemschatten, in plaats van hun hand te moeten ophouden voor ontwikkelingshulp van landen die hen decennialang hebben uitgebuit.
Het bezwaar van het Westen dat de nieuwe zakenpartners autocratische landen zijn die minder belang hechten aan het respecteren van, onder meer, mensenrechten, klinkt steeds holler en ongeloofwaardiger. Het Westen wordt in toenemende mate verweten een dubbele moraal te hanteren en zelf weg te kijken bij mensenrechtenschendingen wanneer dat uitkomt zoals bij het tegenhouden van migranten en vluchtelingen aan de grens van Europa.
Door de oorlog in Gaza tekenen eind 2023 de nieuwe verhoudingen zich nog duidelijker af. Dit keer is het het voltallige mondiale Zuiden dat in de VN vol ongeloof toeziet hoe een resolutie om een eind te maken aan het bloedbad in Gaza, wordt weggestemd door de Verenigde Staten en een handvol westerse bondgenoten, waaronder Nederland.
In de nieuwe multipolaire wereldorde dreigen universele mensenrechten te sneuvelen onder autocratisch leiderschap. Het Westen zou er goed aan doen zijn moreel kompas te herstellen en bij te dragen aan de emancipatie van het mondiale Zuiden dat terecht een gelijkwaardige rol opeist op het wereldtoneel.
Source: Volkskrant