Terwijl ik in de badkamer handdoeken sta op te vouwen, hoor ik Otto in het groenblauwe schijnsel van zijn wereldbol praten tegen denkbeeldige toehoorders. ‘Hier is het westen’, doceert hij. ‘En bij Amerika moet je oppassen voor orka’s. Die zijn mooi, maar ze kunnen je ook doodmaken.’
De globe met dieren erop, een sinterklaascadeau, staat centraal in het bijna 5-jarige leven van mijn oudste kind. Letterlijk, want het ding staat midden in zijn bed. Hij wijst er Berlijn op aan, waar hij is geboren. Of Mexico, waar zijn juf op vakantie was. Het is zijn bewaarplaats voor kennis over de wereld buiten zijn eigen kleine wereld.
Otto weet ook waar Oekraïne ligt, het land waar mijn vriend Daniel sinds het begin van de oorlog regelmatig is om foto’s te maken voor deze krant. Het spel met de gewenste en ongewenste onderdelen van de werkelijkheid, dat Daniel en ik al videobellend spelen, wordt bij elke reis riskanter: ‘Papa, waar ben je?’ ‘In een stad die Odesa heet.’ ‘Wat ben je aan het doen?’ ‘Ik was net bij de brandweer. Ze hadden zo’n paal waar je af kunt glijden, net als in jouw brandweerboek.’ ‘Oh.’
Alles wat Otto over Oekraïne weet, klopt. Hij weet alleen niet dat de dingen die hij niet weet belangrijker zijn voor een realistisch beeld van de werkelijkheid. En dat dit voor zijn hele wereldbeeld geldt. Omdat er voor de mensheid nu eenmaal grotere gevaren bestaan dan orka’s.
Wanneer worden kinderen zich bewust van de omvang van hun onwetendheid? Wanneer leren ze om de gaten te horen in je geruststellende antwoorden? Mijn gedachten drijven af naar mijn eigen jeugd. Toen ik 5 was viel de Muur. Daar herinner ik me niets van. Maar ik ontleende er later wel het geruststellende idee aan dat alle oorlogen die woedden in de uithoeken van mijn bewustzijn, in Joegoslavië of Somalië, de laatste rimpelingen waren op weg naar een glorieuze toekomst. De beste wereld ooit.
In een schemerige badkamer aan het einde van het donkere jaar 2023 vraag ik me af wat Otto over een jaar of tien denkt over de wereld waarin hij opgroeit. En ik hoop, tegen de klippen van het realisme op, dat hij ook zal geloven dat de wereld beter wordt.
Als ik zijn kamer binnensluip om als een gewiekste dea ex machina het licht in zijn wereldbol uit te knippen, opent hij één oog: ‘Mama, wordt een kameleon echt wit als je hem op je tanden zet?’ ‘Dat ligt eraan of je je tanden goed hebt gepoetst.’ Ik weet bijna zeker dat dit waar is.
Over de auteur
Sterre Lindhout is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft vooral over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.