Joseph Ze-kiun Zen, zoals de 91-jarige geestelijke voluit heet, draagt sinds zijn pensionering in 2008 regelmatig de mis op in gevangenissen. Ook organiseert hij twee keer per maand bijeenkomsten met gevangenen.
Soms organiseert hij iets speciaals met behulp van donaties, zoals het verstrekken van een luxe maancake aan iedere gedetineerde tijdens het Midden-Herfstfeest, een traditioneel najaarsfestival.
Over de auteur
Marije Vlaskamp schrijft voor de Volkskrant over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
Jimmy Lai, die al sinds 2020 in de cel zit, is niet alleen Zens vaste klant voor religieuze troost, maar ook een politieke geestverwant. Ze zijn beiden als jongens (Zen was twaalf jaar oud toen hij in Hongkong aankwam, Lai zestien) het communisme op het vasteland ontvlucht en delen tot op vandaag een intense afkeer van het autoritaire Chinese eenpartijsysteem.
Sinds de Chinese regering Hongkong met een draconische veiligheidswet in een ijzeren greep houdt, komen Lai en Zen elkaar niet meer tegen op de eerste rij van demonstraties, maar in rechtbanken en gevangenissen. Op dit moment staat Lai terecht wegens onder meer samenzwering met buitenlandse machten, een aanklacht die is gebaseerd op Lais oproepen voor internationale sancties tegen Hongkong en zijn contacten met buitenlandse politici.
Voor het eerst wordt de in 2020 onder druk van Beijing ingevoerde veiligheidswetgeving gebruikt om een voorman van de Hongkongse democratiseringsbeweging wegens samenzwering veroordeeld te krijgen. Dat kan de 76-jarige Lai op levenslang komen te staan.
Als uitgever van de kritische, pro-democratische krant Apple Daily wordt Lai ook beschuldigd van opruiing. In de eerste week van het proces probeerden zijn raadslieden tevergeefs deze aanklacht wegens verjaring van tafel te krijgen. Voor het proces, dat deze week wordt hervat, zijn tachtig dagen uitgetrokken.
Zen heeft Lai in 1997 gedoopt. Lai zou Zen in het verleden hebben geholpen met donaties om in armoede levende leden van de ondergrondse katholieke kerk op het Chinese vasteland te helpen. In die tijd hadden Hongkongse activisten nog het ambitieuze plan om vanuit hun stad meer vrijheid op het enorme Chinese vasteland te bewerkstelligen. Dan zouden onder de formule Een Land Twee Systemen China en de voormalige Britse kroonkolonie met zijn unieke vrijheden veel beter op elkaar aansluiten, was de gedachte.
Precies het omgekeerde is gebeurd: in plaats van democratischer te worden onder invloed van Hongkong verstevigde de Chinese regering zijn greep op de stad, zodat die in allerlei opzichten meer op China ging lijken. Vandaar dat een jonge generatie activisten het beschermen van de Hongkongse democratie tegen de druk vanuit Beijing als de belangrijkste opgave zag van hun Paraplurevolutie in 2014.
Zens vijanden in Hongkong noemen Zen bij monde van de pro-Chinese krant Da Kung Pao ‘een wetteloze’, maar voor zijn bewonderaars is hij ‘het geweten van Hongkong.’ Zijn taaiste strijd voerde hij in eigen gelederen, tegen krachten in het Vaticaan die verzoening tussen Rome en Beijing voorstonden.
Vervuld van zorgen over ‘de uitverkoop van de Chinese katholieken’ vloog Zen bij wijze van wanhoopsactie naar Rome, maar toen hij over die vertrouwelijke gesprekken uit de school klapte kwam de kardinaal buitenspel te staan. In september 2018 kwam de deal tussen de katholieke kerk en de Chinese regering er alsnog. Tot verdriet van Zen, die zich had voorgenomen in de catacomben te verdwijnen als het Vaticaan met Beijing in zee zou gaan. Hij bleef zich uitspreken op zijn blog, ‘want je vraagt je toch af van welke planeet onze leiders in Rome afkomstig zijn,’ aldus Zen.
‘Of je capituleert of je aanvaardt vervolging, maar blijf jezelf trouw.’ Ook dat is een motto van Zen, dat hij belichaamt sinds zijn arrestatie vorig jaar mei. Toen werd hij kortstondig opgesloten op verdenking van ‘samenzwering met buitenlandse machten’, hetzelfde vergrijp dat Lai wordt aangewreven.
De kardinaal kwam op borgtocht vrij, maar het onderzoek naar zijn rol als bestuurslid van een in 2021 opgedoekte stichting die rechtsbijstand aan gearresteerde activisten financierde blijft als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangen.
Voor buitenlandse reizen moet hij toestemming van de Hongkongse autoriteiten krijgen, die zijn paspoort in beslag hebben genomen. Dit jaar lieten ze hem vijf dagen gaan, naar Rome voor het afscheid van wijlen paus Benedictus, die hem in 2006 tot kardinaal benoemde.
Verder slijt de in de Chinese havenstad Shanghai geboren Zen zijn dagen in een bescheiden klooster aan de rand van Hongkong, afgewisseld met zijn werk in de gevangenis. Volgens het Amerikaanse katholieke blad The Pilot laten de gevangenisbewaarders Zen zonder al te veel bemoeienis zijn gang gaan. Gevangenen die hij bekeert krijgen van Zen de Bijbel te lezen, en De Gebroeders Karamazov, de filosofische roman van de Russische schrijver Fyodor Dostojevski.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden