In de kringloop aan het Rotterdamse Ambachtsplein branden de kerstlichtjes stemmig. Maar de oprichter van de winkel, Elly Seymor (61), zit woensdag rillend thuis met griep. Nog nooit is ze zo vaak ziek geweest als afgelopen jaar, vertelt Seymor. Ze kwakkelt met haar gezondheid, sinds ze problemen kreeg met de Rotterdamse dienst Werk en Inkomen. Die beschuldigde haar van bijstandsfraude, stopte haar uitkering en sommeerde haar om 60 duizend euro terug te betalen.
Onterecht, zo is inmiddels duidelijk. Op 9 november kreeg Rotterdam een forse tik op de vingers van de bestuursrechter, die oordeelde dat de gemeente het rechtszekerheidsbeginsel had geschonden. Seymor, die in 2018 een voedselbank en kringloopwinkel had opgezet en buurtactiviteiten organiseerde, is altijd open geweest tegen de gemeente over haar vrijwilligerswerk en heeft géén fraude gepleegd.
Na deze terechtwijzing trok Rotterdam het boetekleed aan. Deze maand trof de gemeente een schikking met Seymor. Ze mag er niet meer over vertellen dan dat ze er ‘een goed gevoel’ over heeft.
De Dienst Werk en Inkomen wil lering trekken uit wat Seymor is overkomen. Naar aanleiding van haar casus heeft de dienst haar controle op uitkeringen aangepast. ‘We moeten zorgen dat ook bij uitzonderlijke zaken Rotterdammers niet in problemen komen door onzorgvuldig handelen door de gemeente’, schreef het stadsbestuur vorige week aan de raad.
De voedselbankzaak, zoals de kwestie is gaan heten, heeft dus veel teweeg gebracht. ‘Meestal gaat het wel goed’, bezweert directeur Annemarie de Rotte van de Dienst Werk en Inkomen. ‘Deze zaak was uitzonderlijk, het geldbedrag op haar rekening was hoog. Het laat ons wel zien hoe fout het kan gaan.’
De Rotte vertelt dat ze pas door de media-aandacht voor de zaak de volle omvang ervan zag. Eind september deed Seymor haar verhaal in de Volkskrant. Ze vertelde hoe ze in de bijstand was beland vanwege chronische rugklachten, hoe ze vijf jaar geleden een voedselbank en een kringloopwinkel opzette, en hoe ze buurtactiviteiten organiseerde waarvoor ze subsidies aanvroeg. Met de gemeentelijke dienst Prestatie010 die bijstandsgerechtigden moet activeren, besprak ze al haar activiteiten.
De fout die Seymor had gemaakt was dat ze de subsidies had laten storten op haar persoonlijke bankrekening. Daardoor gingen bij de gemeente de alarmbellen af. Mei vorig jaar vroeg die haar om een verklaring voor de stortingen van de voorgaande drie jaren van bij elkaar zo’n 42 duizend euro. Hoewel op de door haar verstrekte bankafschriften te lezen was waarvoor het geld was bedoeld, stopte de gemeente haar uitkering. Na maanden van slapeloosheid besloot Seymor naar de rechter te stappen.
De uitspraak dat de gemeente Rotterdam fout zat, past in een trend. Al vaker stelde de bestuursrechter het rigoureuze fraudebeleid van de overheid ter discussie.
Dat heeft alles te maken met de toeslagenaffaire, waarbij ouders die door de Belastingdienst onterecht van fraude waren beschuldigd, nauwelijks mogelijkheden hadden zich te verweren. Hierna beloofden de bestuursrechters dat zij meer zouden kijken naar de ‘proportionaliteit’ van de gevolgen voor de burgers die het betrof.
Ook de Rotterdamse dienst Werk en Inkomen is anders gaan werken na de toeslagenaffaire, zegt De Rotte. ‘We gaan meer uit van de menselijke maat.’
De vraag is hoe het dan in deze zaak zo mis kon gaan. Zo kreeg Seymor na de beschuldigende brieven van de sociale dienst niet de mogelijkheid haar kant van het verhaal te vertellen in een persoonlijk gesprek.
‘Als wij bijstandsgerechtigden uitnodigen voor een heronderzoek, is er een fysiek gesprek, en ook als wij over iemand een signaal van mogelijke fraude ontvangen’, vertelt De Rotte. ‘Maar na een melding over een te hoog banksaldo voerden we dat gesprek niet standaard. Dat hebben wij nu veranderd.’
Opvallend was ook dat de ambtenaar die Seymor de brieven over terugvorderingen stuurde niet wist van haar gesprekken over haar vrijwilligerswerk met een ambtenaar van een andere gemeentelijke dienst. Voortaan zal alle informatie van verschillende gemeentelijke diensten bij elkaar worden gebracht als iemand van fraude wordt beticht, zegt De Rotte. ‘De informatie van verschillende diensten zit niet in één dossier bij elkaar, het zit in verschillende systemen. Dat heeft ook te maken met privacyregels. Nu moeten in zulke gevallen de twee collega’s even met elkaar bellen, zodat we geen informatie missen.’
Hoewel Rotterdam de zaak van Seymor bestempelt als een uitzondering, schetst een recente podcast van Open Rotterdam en Vers Beton een ander beeld. Daarin beschrijven meerdere Rotterdamse bijstandsgerechtigden de opstelling van de Dienst Werk en Inkomen als bijzonder wantrouwend. Ook stortingen van een paar euro moesten zij verantwoorden, ze werden er angstig van.
‘Bijstandsgerechtigden zouden niet bang voor ons hoeven te zijn’, zegt De Rotte. ‘Wij kijken ook positief mee, en vertellen bijvoorbeeld mensen van wie we zien dat ze geen huurtoeslag ontvangen dat ze daar recht op hebben. Maar we moeten ook signalen onderzoeken. Er zijn bijstandsgerechtigden die bewust frauderen. Laatst ontdekten we dat een vrouw de inkomsten uit haar nagel- en kapstudio op een rekening van haar kinderen liet storten. Dan worden we echt voor de gek gehouden.’
De Rotte zegt dat ze uitkijkt naar nieuwe wetgeving die soepeler is voor bijstandsgerechtigden die onbedoeld een foutje maken. Want hoe het met Seymor is gelopen, dat was ‘treurig en zeker niet de bedoeling’, en dat heeft ze haar ook persoonlijk verteld.
Dat persoonlijke gesprek heeft Seymor gewaardeerd. Maar het belangrijkste vindt ze dat haar naam is gezuiverd. ‘Sommige mensen keken me toch met een scheef oog aan. Die denken: waar rook is, is vuur. Ik hoop echt dat de dienst Werk en Inkomen hiervan heeft geleerd. Zodat niet nog eens mensen zo in de problemen komen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden