Ze ontdekte dat de dinosauriërs uitstierven in de lente en beschrijft in haar boek enthousiast hoe ze daarachter kwam. Tegelijk aarzelt Melanie During niet om misstanden aan de kaak te stellen in het vak dat haar zo blij maakt, de paleontologie.
Het was de dag dat Rusland begon aan zijn oorlog tegen Oekraïne, en toch zat paleontoloog Melanie During (34) continu aan de telefoon met media over iets dat 66 miljoen jaar daarvoor gebeurde. Op 23 februari 2022 verscheen in het prestigieuze vakblad Nature haar onderzoek naar het uitsterven van de dinosauriërs en onthulde ze dat de meteorietinslag die deze kolossale wezens de kop kostte, insloeg in de lente.
Over de auteur
George van Hal schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Hij publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
‘Ik was verrast dat het zoveel aandacht kreeg’, zegt During, terugblikkend op dat moment. Niet vanwege de geopolitieke situatie, maar vooral omdat een andere onderzoeksgroep, onder leiding van paleontoloog Robert DePalma van de universiteit van Manchester, enkele maanden eerder al iets soortgelijks had opgeschreven in het vakblad Scientific Reports.
Nature besloot Durings artikel desondanks stevig onder de aandacht te brengen. Later zou ze met collega’s van de Uppsala-universiteit in Zweden DePalma in een openbare analyse beschuldigen van gesjoemel. Een intern onderzoek van de universiteit van Manchester concludeerde deze maand dat DePalma schuldig is aan ‘een aantal gevallen van slechte onderzoekspraktijk’ en aan professioneel ‘wangedrag’, omdat hij zijn ruwe meetgegevens niet kan overhandigen en omdat zijn artikel met de hand nagetekende grafieken vol onnauwkeurigheden bevat.
Nu During haar eerste boek publiceert, De laatste lente van de dinosauriërs, en daarin onder meer vertelt over hoe ze tot haar resultaat kwam, valt één ding dan ook op: over DePalma schrijft ze met geen woord.
‘Mijn redacteur zei: je maakt zulke mooie reclame voor de paleontologie, we zijn bang dat door het conflict je boek een andere lading krijgt. Bovendien waren de betrokkenen al begonnen met juridische dreigementen. En de zaak loopt nog. Dus toen zei mijn uitgever: weet je, het gaat er gewoon uit. Geen gedoe, geen gezeik, eruit.’
During kreeg al wel van een buitenlandse uitgever het verzoek om voor een vertaling de casus er juist weer terug in te schrijven. Die beslissing moet ze nog nemen, maar zeker is dat ze normaliter niet bang is om misstanden in haar vak te onthullen. Neem nu eerder dit jaar, toen ze op socialmediaplatform X schreef dat paleontoloog Octavio Mateus ‘een sexual predator is en geconfronteerd moet worden met de gevolgen’.
Mateus is een Portugese paleontoloog met veel macht in het vakgebied. Afgelopen jaar kwamen verhalen naar buiten over zijn seksueel grensoverschrijdende gedrag: van ongewenste kussen op de mond van studentes tot gegraai in het kruis van vrouwelijke collega’s. Naar de paleontoloog, die de aantijgingen ontkent, loopt onderzoek.
‘Ik sprak me uit voor iedereen die dat niet durft. Ik zou willen dat dit soort gevallen uitzonderingen zijn, maar als je ziet wat ik sindsdien allemaal in m’n inbox heb gekregen… Dit is echt een veel grootschaliger probleem dan mensen graag willen denken.
‘Ik was kort geleden op een paleontologisch congres. Daar kwamen vrouwen naar me toe die zeiden: wil je me alsjeblieft helpen? Ze vertelden bijvoorbeeld over hun oud-begeleiders die na grensoverschrijdend gedrag probeerden hun carrières kapot te maken. De daders liepen gewoon nog op dat congres rond.
‘Dat ik me uitsprak, wordt me door zulke mannen absoluut niet in dank afgenomen. Ze hebben bovendien een groot netwerk en veel vrienden in deze wereld. Maar er zijn nog veel meer mensen die me steunen. De paleontologie is echt aan het veranderen. De president van de Society of Vertebrate Paleontology, de grootste vakvereniging van paleontologen ter wereld, is een vrouw. En de vorige was ook een vrouw.’
‘O, absoluut. Absoluut. Dat houdt me soms wakker. Maar weet je: ik heb ook een enorm rechtvaardigheidsgevoel en daardoor de neiging om uitgesproken te zijn.
‘Ik ga daarmee heus een keer een spreekwoordelijke klap in het gezicht krijgen, maar ben ik beter af door te doen alsof ik onzichtbaar ben? Dat kost me ook m’n carrière.
‘Ik wil gewoon niet degene zijn die buigt. Ik heb veel tegenslagen gehad als kind en als puber. Als mensen geen tegenslagen gewend zijn en ze krijgen er een op mijn leeftijd, dan gaan ze misschien liggen, geven ze het op. Daar ben ik niet toe in staat. Want ik heb geleerd dat als ik ga liggen, dat er dan niemand naar mij omkijkt.’
‘Ik ben in mijn familie de eerste generatie met een middelbareschooldiploma en dus ook de eerste generatie die naar de universiteit ging. Toen ik ging studeren, voelde ik me eerst niet thuis op de universiteit. Dat heb ik nog steeds een beetje, dat ik door de gangen loop en denk: ze hebben nog altijd niet door dat ik hier ben.
‘Maar ik mag er wel zijn, dat heb ik ondertussen wel door. En ik zie ook een nieuwe generatie wetenschappers binnenkomen die zo’n soort achtergrond met mij deelt.’
‘Dat wil ik niet zeggen. Maar dankzij m’n achtergrond wist ik wél zeker dat ik iets wilde doen dat mij echt blij maakt.’
‘Ik sta tegenwoordig bekend als een enorme kletskous, maar mijn moeder heeft me verteld dat er een fase van bijna twee jaar was waarin ik geen woord heb gezegd. Ik was alleen maar boeken aan het lezen of in m’n eentje buiten aan het spelen. Toen heeft ze zich echt zorgen gemaakt.
‘Ik ben ook wel echt depressief geweest. Ik durf nu te zeggen dat het een tijdje niet goed is gegaan met mij. Natuurlijk zijn er altijd dingen waarover ik geen controle heb, geen macht. Maar waar ik wel iets over te zeggen heb, wil ik dan ook echt iets over te zeggen hebben.’
In haar boek geeft During een snelle en enthousiaste inleiding in de wetenschappelijke stand van zaken in dat vak dat haar zo blij maakt: de paleontologie. Daarbij probeert ze haar lezers ook een gevoel te geven voor de onvoorstelbaar lange periode waarin de dinosauriërs en andere soorten die ze bespreekt op aarde rondliepen. Tussen de T. rex en de mens zit bijvoorbeeld minder tijd dan tussen die T. rex en de eerste dinosauriërs.
During vertaalt daarom de miljarden jaren van de aardse geschiedenis naar één mensenleven van 100 jaar. In die vergelijking verschenen de eerste reptielen op 93,2-jarige leeftijd, de eerste dinosauriërs in levensjaar 95 en de eerste zoogdieren 5 maanden later. De eerste mensachtigen volgden op 99,9 jaar, terwijl onze soortgenoten, de homo sapiens, pas twee dagen voor de honderdste verjaardag op de planeet verschijnen. De gehele mensheid, gereduceerd tot een enkel weekend in het leven van een 100-jarige.
‘Voor mezelf is het vanzelfsprekend dat alles zo lang geleden is dat ik het me niet kan voorstellen. Maar ik wilde de lezer dat niet aandoen, dat gegooi met miljoenen en miljarden jaren.
‘Toen ging ik alles vertalen naar dat mensenleven en ontdekte ik dat eigenlijk alles dat er in de paleontologie echt toe doet pas in de laatste tien jaar van dat leven gebeurt: de overgang van vis naar landdier en alle vijf de grootste massa-uitstervingen, bijvoorbeeld. Vandaar dat ik nog een tweede tijdbalk maakte waarin ik heb ingezoomd op alleen die laatste tien jaar. Daardoor is het misschien, hoop ik, nog net iets meer behapbaar geworden.’
Toch zijn het, ondanks de aandacht voor de diepe tijd, juist korte sleutelmomenten waarop alles kantelt, schrijft During. En dan niet alleen voor de dinosauriërs, die immers uitstierven na een plotselinge meteorietinslag, maar ook voor haarzelf. Bijvoorbeeld tijdens de lezing van paleontoloog Jan Smit, toen ze zich realiseerde dat in fossiele vissen het bewijs kon schuilen voor het moment van het uitsterven van dinosauriërs.
‘Toen die vissen werden gepresenteerd, vloog het me ineens aan: ik weet zeker dat ik dit kan, dacht ik. Ik had hiervoor analyse gedaan op gesteente waarvan de ouderdom niet goed bekend was. Deze vissen waren overleden met ruimtepuin in hun kieuwen. Daaruit konden we binnen de levensduur van de vissen achterhalen wanneer de meteoriet was ingeslagen. Op die resolutie was het uitsterven nog nooit onderzocht en dat inzicht vloog me inderdaad koortsachtig aan. Dat is een soort gevoel dat ik verder nooit meer heb gehad. Het leidde uiteindelijk tot de publicatie in Nature en tot dit boek.’
‘Best vaak, ja! Dennis en ik liggen soms ’s nachts wakker en gaan dan ineens over een of andere enorme paleontologische casus brainstormen. We hebben ook allebei een keer hardop gezegd: je moet me nooit wakker maken voor dino’s, want als ik slaap, dan slaap ik. Dat zegt wel iets over onze relatie, haha. Dus nu checken we altijd eerst of de ander wakker is, voordat we midden in de nacht over ons vak beginnen. Na negen jaar gaat dat gek genoeg nog steeds goed.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden