Precies achthonderd jaar geleden formeerde de heilige Franciscus van Assisi de eerste levende kerststal in het Italiaanse dorp Greccio, met een os en ezel en dorpsbewoners als figuranten. Sindsdien is de kerststal niet meer weg te denken in katholieke kringen rond Kerstmis.
‘Soms zeggen beelden zoveel meer dan woorden’, verklaart bisschop Gerard de Korte van bisdom Den Bosch in de Sint-Janskathedraal, terwijl hij voortschrijdt langs meer dan honderd opgezette dieren in opeenvolgende decors van de enorme kerststal in de basiliek (toegangsprijs: 2,50 euro). ‘Voor veel gelovigen geeft de uitbeelding een extra dimensie aan hun geloofsleven.’
Hij wijst op ‘het paardje van Bekkers’, een van de dieren uit de familieboerderij van een van zijn voorgangers: de populaire bisschop en paardenliefhebber Rinie Bekkers. In het traditionele decor van het ‘kindeke Jezus in de kribbe’ staat Franciscus van Assisi in de stal afgebeeld, als eerbetoon aan de grondlegger van deze kersttraditie.
De druk bezochte kerststal in de Sint-Jan is gesitueerd in de rondgang achter het hoofdaltaar, waar bisschop De Korte zondagavond om 24 uur zal voorgaan in de pontificale nachtmis. Vorig jaar trok de mis, ondanks het late uur, zo’n 1.200 kerkgangers. Onder hen ook veel ‘randkerkelijke gelovigen’ en zelfs niet-gelovigen, die de nachtmis in de eeuwenoude kathedraal vooral voor de sfeer bezoeken.
De nachtmis op kerstavond – bij protestanten kerstnachtdienst – is voor veel mensen een moment voor spirituele reflectie en bezinning. Ze staan stil bij het afgelopen jaar en proberen vooruit te kijken naar het nieuwe jaar. ‘De kerstpreek is een ingewikkelde preek’, zegt De Korte. ‘Iedereen weet wat het thema is, namelijk dat Jezus is geboren. Maar daarnaast verwachten mensen ook dat je het breder trekt en wat zegt over wat hun zelf in deze tijd aangaat. Daarnaast moet je er rekening mee houden dat veel kerkgangers weinig Bijbelkennis hebben.’
Door actuele ontwikkelingen in binnen- en buitenland wordt de kerstnachtmis voor de Bossche bisschop dit keer helemaal een uitdaging. ‘Iedereen die het nieuws in de wereld en in eigen land volgt, zit hier met een zekere bedruktheid’, weet De Korte. Het gruwelijke oorlogsgeweld in Oekraïne en Gaza, de mensonterende asielopvangcrisis, de toenemende polarisatie in Nederland, het zijn geen vrolijke tijden. ‘De mensen verwachten woorden van bemoediging, troost en geborgenheid’, aldus de Bossche prelaat. ‘Ik twijfel nog wat ik precies ga zeggen.’
Benadrukt hij vooral de plagen die de wereld en het land lijken te overvallen? Of probeert hij juist ook de dingen te benoemen die wél goed gaan? Terwijl De Korte door de majestueuze Sint-Janskathedraal loopt, noemt hij een oosters spreekwoord dat ooit ook door paus Franciscus werd aangehaald: ‘Eén vallende boom maakt meer lawaai dan een heel bos dat in stilte groeit.’
Daarmee wil hij de ernst van sommige problemen geenszins bagatelliseren. Maar soms verliezen we ons wel een beetje in doemdenken, meent de bisschop. Welke woorden van troost, bemoediging en hoop zal hij kiezen? Daarvoor maakt het ook nogal uit of iemand gelovig of niet-gelovig is.
Ook de Bossche bisschop is geschokt door de enorme verkiezingswinst van de PVV. ‘Ik vind dat, om het zacht uit te drukken, een zeer discutabele partij’, zegt hij. ‘Maar ik moet ook proberen te begrijpen waarom 2,5 miljoen mensen, van wie ook een groot deel in mijn bisdom, op een partij hebben gestemd die actiepunten in het verkiezingsprogramma heeft staan die regelrecht indruisen tegen de Grondwet. Ik heb geen enkele behoefte om deze mensen aan te klagen. Ik wil vooral begrijpen wat er in hun ogen misgaat in onze cultuur. Ik wil weten waarom zoveel mensen zo ontevreden zijn. Als we hun argumenten en zorgen kennen, kan ik met hen in gesprek gaan.’
Als kerkleider komt hij natuurlijk op voor de vrijheid van godsdienst. ‘Het kan toch niet zo zijn dat we moskeeën en islamitische scholen gaan sluiten of korans gaan verbieden?’, meent De Korte. ‘Wilders zegt wel: ik ga niets doen dat indruist tegen de Grondwet. Maar het staat wel in het partijprogramma. Ik heb al meerdere keren mijn zorgen geuit over de PVV. Ik moet opkomen voor de godsdienstvrijheid van mijn islamitische broeders en zusters.’
In zijn kerstboodschap roept hij iedereen op om ‘het geduld terug te vinden en in elkaars schoenen te gaan staan. Wij worden uitgedaagd om elkaar te begrijpen en tot samenwerking te komen’. In het Heilige Land moeten ‘extremisten van beide kanten tot bezinning komen’.
‘We moeten oppassen dat we elkaar niet kwijtraken in onzekere tijden’, waarschuwt De Korte. Veel mensen lijken het geduld te hebben verloren, meent de prelaat: ‘Laten we beter naar elkaar luisteren en tot tien tellen voordat we reageren.’
Hij maakt zich zorgen over de groeiende tweedeling in de samenleving, die is ontaard in een steeds scherpere polemiek over de opvang van asielzoekers. ‘Het is tenhemelschreiend wat er in Ter Apel gebeurt’, vindt hij. ‘Juist christenen zouden gevoelig moeten zijn voor vluchtelingen en zich over hen moeten ontfermen. Jezus Christus zelf is als dakloze vluchteling op de wereld gekomen. Voor hem was er geen plek in de herberg en hij moest vluchten naar Egypte. In het christelijk geloof zit een sterke oproep aan mensen om juist optimaal te zorgen voor dakloze vluchtelingen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden