Wanneer mensen stemmen op een partij die zich hard maakt voor dierenrechten, is de algemene aanname dat deze kiezers heel erg voor dierenrechten zijn. Wanneer mensen stemmen op een partij die nogal een punt maakt van lagere belastingen, wordt algemeen verondersteld: die mensen willen graag lagere belastingen. Wanneer mensen stemmen op een partij die van paranoïde xenofobie een totempaal heeft gebouwd waarnaast de partijleider al negentien jaar lang op volle sterkte staat te loeien, komen nijvere duiders na intensief duiden tot de conclusie: komt doordat de streekbus niet meer rijdt. En door regenboogzebrapaden.
Want PVV-kiezers moet je serieus nemen, als duider, maar je moet ze wel uitleggen dat ze iets anders bedoelden dan ze bedoelden. Dit fenomeen heet duidersplaining.
Als je het niet aan de duiders vraagt, maar gewoon aan de mensen die op de PVV stemden zelf, dan zeggen ze opvallend weinig over streekbus en regenboogzebrapad. Het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO), het grote langlopende onderzoek naar drijfveren van kiezers, stelde PVV-kiezers wél serieuze vragen. De even serieuze antwoorden vat het NKO als volgt samen: zowel de trouwe PVV-kiezer als de nieuwe ongebreidelde instroom koos voor Geert Wilders omdat ze met hem ‘een restrictieve houding ten aanzien van immigratie’ delen, alsmede ‘een voorkeur voor culturele assimilatie van migranten’.
Thuis kortten we dit af tot vreemdelingenhaat en zeiden we ‘goh’ tegen elkaar, maar zulke woorden gebruiken kiezersonderzoekers niet.
De ‘voorkeur voor culturele assimilatie’ intrigeert, méér nog dan de ‘restrictieve houding ten aanzien van immigratie’.
Bij dat laatste zijn verklaringen te verzinnen waar de schijn van redelijkheid omheen hangt: de huizen zijn op, de bedden verdeeld, er is geen plek meer aan de eettafel en een langere maken gaat niet, want er is een schreeuwend tekort aan timmermannen, o, u bént timmerman, dat zou mooi uitkomen ware het niet dat de herberg volgeboekt is, helaas, maar het is niet anders, probeer het verderop, ik zal een goed woordje voor u doen.
Bij dat eerste – culturele assimilatie – houdt elke schijn van redelijkheid op. Vooropgesteld: de wens tot culturele assimilatie is oud en diepgeworteld, en niet voorbehouden aan radicaal-rechts. Er is een staande ruttiaanse uitdrukking voor: ‘Normaal doen of oppleuren.’ Waarbij het antwoord op de vraag ‘wat is normaal?’ een hilarisch inkijkje oplevert in het zelfbeeld van de Nederlander (nooit asociaal, heel goed in lezen en rekenen, en als hij per ongeluk een keer lomp is, is dat de schuld van iemand die niet-normaal is. En o wee als je assimileert tot Frans Timmermans, dat is niet-normaal).
We hebben een tijdje een VVD-minister van Buitenlandse Zaken gehad, een doodgewone mainstreampoliticus van een doodgewone mainstreampartij, die eens in een filosofische bui stelde: ‘Noem mij een voorbeeld van een multi-etnische of multiculturele samenleving waar de oorspronkelijke bevolking nog woont en waar een vreedzaam samenlevingsverband is: ik ken hem niet.’ Het filosofietje veroorzaakte ophef omdat hij een van de antwoorden (‘Suriname’) afdeed met de woorden ‘Suriname is een failed state’ – daar moest hij later excuses voor aanbieden. Maar het waarlijk schokkende zat hem in zijn opvatting dat ongeassimileerd multi-etnisch samenleven per definitie onmogelijk is, zonder ‘de oorspronkelijke bevolking’ geweld aan te doen. In het idee dat er een bodemclaim is die bedreigd wordt door wat ‘de instroom’ is gaan heten – en dit in het hart van een mainstreampartij.
Het verschil met de theorette over een dreigende omvolking die Thierry Baudet verspreidt en die door PVV’ers als Martin Bosma wordt verdedigd, is minimaal. De angst voor ‘de ander’ is overal, en die ander is niet-wit, niet-normaal.
Nativisme, het idee dat de homogene natiestaat wordt bedreigd door factoren van buiten, is de bodem waarop kiezersgedrag bloeit – en dat gaat niet meer weg, zei de sociale wetenschapper Marcel Lubbers daags na de verkiezingen in de krant.
Thuis korten we dit af tot: ‘Wees voorzichtig op straat, kijk uit voor nativisten.’
Sheila Sitalsing is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Source: Volkskrant