In 2023 vond op veel gebieden een verschuiving van de machtsverhoudingen plaats. Het Volkskrant-commentaar bespreekt aan het einde van het jaar de belangrijkste veranderingen. Vandaag deel 1: Wilders aan zet op het Binnenhof.
Dat de politiek zich lastig laat voorspellen, blijkt uit de vooruitblikken van eind 2022. Vrij algemeen was de stemming dat de coalitiepartners van Rutte IV zich tegen wil en dank met elkaar hadden verzoend. Al was het maar vanwege de dramatische opiniepeilingen. Geen van de regeringspartijen had belang bij verkiezingen.
Dat laatste klopte, weten we inmiddels. Maar niemand voorzag de kamikazevlucht van de VVD. Die had weliswaar goed in de gaten dat Nederland klaar was voor verkiezingen over het immigratiebeleid, maar vergat dat een andere partij betere papieren heeft op dat thema. Geert Wilders op zijn beurt voelde na de provinciale verkiezingen prima aan dat zijn kiezers vielen voor het gezellige polderpopulisme van Caroline van der Plas. Hij matigde zijn toon, en zal ook zelf nog wel even nodig hebben om bij te komen van het politieke ongeluk dat zich daarna voltrok in de stemhokjes.
Want een ongeluk is het, en de consequenties gaan zich aandienen. De VVD wilde een rechtser kabinet, maar stortte het land in ongekende politieke onzekerheid. Over het programma van de PVV is al veel gezegd en geschreven, over het wezen van die partij nog te weinig. Wilders is wispelturig in zijn humeur, hoogst onvoorspelbaar in zijn gedrag en bovendien een alleenheerser in eigen kring die nooit enige moeite heeft gedaan om zijn partij te verbreden. Hij duldt geen tegenspraak.
In de praktijk bestaat de PVV niet en kán Wilders helemaal geen serieuze ministersploeg op de been brengen. Ze spreken het niet openlijk uit, maar meer nog dan tegen de rechtsstatelijke bezwaren hikken VVD en NSC aan tegen de dreigende politieke wanorde van een Wilders-kabinet, waarin zij meegezogen zullen worden. Dat verklaart hun weigering om zelf personeel ter beschikking te stellen.
Er zijn ontsnappingsroutes, maar die zijn ook niet aantrekkelijk. Wilders toch maar accepteren als gedoogpartner geeft hem de kans vanuit de Kamer op alles te blijven schieten wat hem niet bevalt. Ook voor een ‘extra-parlementair’ kabinet, op enige afstand van de Kamer, dreigt dat scenario: wel dansen naar Wilders’ pijpen, maar intussen dagelijks vrezen voor zijn toorn. Zelden was het vooruitzicht op een stabiele coalitie zo klein als nu. Zelfs áls er een kabinet komt, is het zeer de vraag of het er ook volgend jaar met Kerstmis nog is.
Maar wie weet. Misschien is dan inmiddels gebleken dat de wereld ingewikkelder is dan Wilders doet voorkomen. Dat afschaffing van het eigen risico in de zorg toch door iemand betaald moet worden. Dat ook Wilders geen blik met nieuwe huizen kan opentrekken. Dat ook hij de personeelstekorten in de publieke sector niet zomaar oplost. Dat regeringen die zich niet willen afsluiten van de rest van de wereld, betrekkelijk weinig invloed hebben op het migratiesaldo. Dat Wilders zonder partij niet in staat is om het land te besturen.
Dat dus niet alleen de VVD, maar ook veel kiezers zich in 2023 misrekend hebben. En dat er dan misschien weer wat meer aantrekkingskracht uitgaat van partijen die beter gefundeerde politiek bedrijven.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant