Eindelijk weer een jaar waarin de musea geen dag dicht hoefden, na de lockdowns van 2020, 2021 en 2022. Eindelijk weer grote namen en ambitieuze tentoonstellingen in Nederland: Vermeer, Ai Weiwei, Nan Goldin. Eindelijk tijd om eens lekker rustig van al die kunst te genieten, dus?
Heus niet. 2023 was vooral een jaar met heel veel om ons over op te winden. De vragen van dit jaar: lukt het om een kaartje voor Vermeer te bemachtigen? Gaat het helemaal mis in het Stedelijk Museum? Wat doet dat beeld van een zwarte vrouw voor Rotterdam Centraal? Mocht u het spoor bijster zijn, hieronder de antwoorden.
Op zondag 4 juni sloot de grote Vermeertentoonstelling van het Rijksmuseum, nadat een recordaantal van 650 duizend mensen zich aan de 28 schilderijen hadden gelaafd. Van heinde en verre kwamen ze om deze – volgens directeur Taco Dibbits – ‘now or never-tentoonstelling’ te zien. En er hadden nog veel meer mensen willen komen. Wie flexibel was en bereid veel te betalen, maakte alsnog een kans: op eBay, TicketSwap en Marktplaats werden kaarten bemachtigd voor honderden en soms zelfs duizenden euro’s.
Over de auteur
Anna van Leeuwen is kunstredacteur bij de Volkskrant. Ze schrijft over tentoonstellingen, musea, kunstenaars en de kunstmarkt.
Ook deze krant raakte in de ban van Vermeer, tien artikelen schreven we dit jaar over de Delftenaar, naar aanleiding van de tentoonstelling, de geweldige documentaire en de verwante exposities. Maar de liefde blijkt van korte duur. Vermeer staat niet in onze top-10 hieronder, geen van de zes kunstredacteuren koos Vermeer als tentoonstellingshoogtepunt. Kwestie van uit het oog, uit het hart?
Waar begin dit jaar ook veel om te doen was: Sarah Vos’ documentaire White Balls on Walls over het Stedelijk Museum Amsterdam. Die leidde tot ongeruste reacties. Was het Stedelijk overgeleverd aan moraalridders?
Oud-museumdirecteur en kunstverzamelaar Jan Christiaan Braun schreef in NRC Handelsblad over de positieve discriminatie die het Stedelijk toepast: ‘Het zou de directeur toch in de eerste plaats moeten gaan om de kwaliteit van de kunstwerken en het blijvende belang ervan voor toekomstige generaties? De kleur van de maker en of die wel of niet met een piemel is uitgerust is van ondergeschikt belang.’ Die tweede zin is utopisch wensdenken, de collectievorming van musea in Europa en de VS heeft laten zien dat het helaas zo niet werkt. Aangezien decennialang witte piemels (plus dus witte ballen) voorrang kregen, is het prima als die nu even achteraan sluiten.
Ook Volkskrant-columnist Martin Sommer was ontstemd. Hij beschreef zijn schrikbeeld in een column als volgt: ‘Weg met die oude meuk, ruim baan voor diversiteit en inclusie.’ Ik heb daar niks aan toe te voegen. Nou, ja misschien: ‘Olé!’
Het gaat kortom niet mis in het Stedelijk Museum. Het scoorde bovendien op onze lijst met fotograaf Nan Goldin, die zelf sinds kort een gezaghebbende lijst met ‘machtigste mensen in de kunstwereld’ aanvoert.
Mocht er ergens een lijst circuleren van ‘machtigste mensen in de Nederlandse kunstwereld’, dan vinden we Wim Pijbes zeker in de hoogste regionen. Hij is als oud-directeur van de Kunsthal, het Rijksmuseum en (heel even) Museum Voorlinden inmiddels de baas van de Rotterdamse stichting Droom en daad, die met miljoenen euro’s kunst en cultuur in de havenstad stimuleert.
Op het stationsplein prijkt dankzij Droom en daad sinds juni een vier meter hoge zwarte jonge vrouw van brons. Dat kunstwerk, Moments Contained, veroorzaakte tumult. Het was niet naar de zin van microbioloog, toenmalig NRC-columnist en inmiddels NSC-Tweede Kamerlid Rosanne Hertzberger. Zij noemde het beeld ‘een belediging’. Iemand die ‘niets bijzonders heeft gepresteerd’ verdient geen standbeeld, legde ze uit. Nou ís Moments Contained ook geen standbeeld, dus dat scheelt. Hertzberger werd prompt in haar eigen krant gepareerd met een vijfsterrenrecensie voor het beeld. Ik zag ook veel mensen blij en trots met het geslaagde kunstwerk op de foto gaan, niks beledigends aan.
Al met al was 2023 een bijzonder goed kunstjaar, zie onze top-10. Al die ingewikkeldheden horen erbij. Kaartjestekorten, diversiteitsdiscussies en ophef over kunst in de openbare ruimte; ik had het niet willen missen. De cultuursector heeft zeer grote zorgen na de verkiezingsoverwinning voor de PVV, die kunstsubsidies wil staken. Gelukkig zijn een aantal van de beste tentoonstellingen van dit jaar nu nog te zien. Om met Taco Dibbits te spreken: now or never.
De onderstreepte tentoonstellingen zijn nog steeds te zien.
1. Femmy Otten, We Once Were One, Stedelijk Museum Schiedam
Stoere en kwetsbare beelden en schilderijen over erotiek, liefde en moederschap.
2. Nan Goldin, This Will Not End Well, Stedelijk Museum Amsterdam, t/m 28/01
Hartverscheurende, liefdevolle foto’s van intimi, gevat in onvergetelijke diashows.
3. Nicole Eisenman & de modernen, Kunstmuseum Den Haag
Eisenman is een alleskunner met een diepe fascinatie voor liefde, dood, seks, wanhoop en verveling.
4. David Bailly, Museum De Lakenhal, Leiden
Uitmuntende poging om het mysterie rond een meesterwerk van de 17de-eeuwse Leidse schilder op te lossen.
5. Diana Scherer, Farming Textiles, Museum Kranenburgh, Bergen t/m, 10/03
Een wonderbaarlijke mengeling van menselijke en plantaardige creativiteit.
6. Holbein at the Tudor Court, Royal Collection Trust, Londen, t/m 14/4
Verrassend tijdloze, levendige portretten van 16de-eeuwse royals, schurken en geliefden.
7. Evelyn Taocheng Wang, Het licht is rond, Dordrechts Museum, t/m 31/3
Oogstrelende en prettig ontregelende schilderijen.
8. Museum Boijmans Van Beuningen in het Rijksmuseum, Amsterdam, t/m 14/1
De beroemde Rotterdamse museumcollectie in nieuwe, prikkelende combinaties.
9. Krasse koppen, KMSKA, Antwerpen, t/m 21/1
De gapende, fronsende, grimassen trekkende medemens, bezien door Rembrandt, Vermeer en Rubens.
10. Rinus Van de Velde, The Armchair Voyager, Voorlinden Wassenaar
Een droogkomische ode aan de verbeelding.
Top-10 met medewerking van Sarah van Binsbergen, Marsha Bruinen, Stefan Kuiper, Janna Reinsma en Rutger Pontzen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden