Dat het stikstofbeleid van het demissionaire kabinet op de helling zou gaan, stond vóór 22 november eigenlijk al vast. Het CDA trok een jaar geleden zijn handen al af van de stikstofreductiedoelen uit het regeerakkoord. De ChristenUnie verleende destijds direct stilzwijgende steun aan die burgerlijke ongehoorzaamheid van de coalitiepartner. Na de val van het kabinet werd ook de VVD niet meer betrapt op een volmondige verdediging van het staande beleid.
Er tekende zich dus al enige tijd een koerswijziging af op het landbouwdossier. Desondanks zagen waarschijnlijk weinigen een politieke werkelijkheid opdoemen waarin de VVD tot de ‘groenste’ Kamerfracties behoort.
Toch is dat nu de realiteit, terwijl de VVD niet ineens een stuk natuurvriendelijker is geworden. Een groot deel van de nieuwe Kamerleden is echter zó fanatiek in zijn belangenbehartiging van de gangbare (niet-duurzame) landbouw, dat VVD-woordvoerder Thom van Campen zich tijdens het debat gedwongen voelt enigszins op de rem te trappen. Net als de toch ook zeer boervriendelijke landbouwminister Piet Adema, moet Van Campen de nieuwelingen erop wijzen dat uitspraken van de Nederlandse bestuursrechter en sancties van de Europese Commissie serieus genomen moeten worden.
Dat laatste is nog niet tot iedereen doorgedrongen. BBB’er Cor Pierik en SGP’er André Flach maken zich druk over het feit dat de Europese Commissie het waagt Nederland te straffen voor het jarenlang overtreden van Europese milieuregelgeving. Nederland beging die overtredingen onder druk van de boerenlobby.
Bij wijze van sanctie heeft Brussel bepaald dat Nederlandse boeren vanaf 2024 veel minder mest mogen uitrijden. Daardoor dreigen enorme problemen: de mestkelders zitten dan overvol en het afvoeren van dat mestoverschot kost veehouders tienduizenden euro’s.
De Tweede Kamer staat op zijn achterste benen, maar de meeste Kamerleden blijven weg van de meest voor de hand liggende oplossing: geleidelijke krimp van de veestapel, opdat het mestoverschot verdwijnt. In plaats daarvan verwijt Pierik minister Adema dat hij zich laat koeioneren door de Europese Commissie. ‘Nederland moet in Brussel met de vuist op tafel slaan’, zegt de BBB’er.
Adema repliceert dat Nederland in Brussel geen enkel politiek krediet meer heeft na al die jaren van wetsovertredingen, maar dat gaat er bij de nieuwkomers niet in. Flach: ‘Ik vind dit een juridisch antwoord. Ik heb er moeite mee dat Europa ons in gijzeling neemt door te dreigen met het intrekken van mestvoordelen.’
Kijkers van een onbeduidend commissiedebat kregen woensdag al een voorproefje van het nieuwe politieke klimaat, waarin voorsprekers van de traditionele landbouw de lakens uitdelen. Tijdens een procedurevergadering van de Kamercommissie voor landbouw stelde Pierik voor de provinciale stikstofplannen ‘on hold’ te zetten, omdat die na de politieke aardverschuiving ‘ter discussie staan’. ‘Ik heb er moeite mee om deze trein in volle vaart door te laten denderen.’
PVV-woordvoerder Jeanet Nijhof pleitte voor het indrukken van een ‘pauzeknop’ en NSC-Kamerlid Harm Holman sloot zich daarbij aan.
Een dag later stelt Holman de Tweede Kamer per motie voor een drempelwaarde van 1 mol stikstof in te voeren bij het verlenen van vergunningen voor economische activiteiten, waaronder uitbreidingen van veehouderijen. Op dit moment moeten vergunningaanvragers wetenschappelijk onderbouwen dat ook kleine stikstofemissies onschadelijk zijn voor nabijgelegen natuur. Met zo’n drempelwaarde hoeft dat niet meer. Dan kunnen de meeste kleinere projecten die stilliggen vanwege het stikstofprobleem gewoon doorgaan.
Over deze motie is dinsdag en woensdag tot op het hoogste niveau onderhandeld tussen de formerende partijen VVD, NSC, BBB en PVV. Op de VVD-burelen vergaderde dat viertal voor het landbouwdebat meermaals met onder anderen waarnemend VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans en NSC-partijleider Pieter Omtzigt.
Aan de formatietafel met Ronald Plasterk mag dan vooralsnog slechts over staatsrechtelijke zaken gesproken worden; in de achterkamertjes stemmen de beoogde coalitiepartners al volop inhoudelijke standpunten met elkaar af.
De VVD wilde de motie van Holman alleen steunen als NSC erin zou opnemen dat de Raad van State positief moet adviseren over de juridische houdbaarheid van die drempelwaarde. Het is namelijk hoogst twijfelachtig of de bestuursrechter deze ‘oplossing’ van NSC accepteert.
De Raad van State verwees eerder al de wettelijke bouwvrijstelling naar de prullenbak. Dat was ook een soort drempelwaarde, omdat het kabinet daarmee alle tijdelijke bouwwerkzaamheden die stikstof uitstoten vrijstelde van de vergunningplicht. Dat mocht al niet van de rechter, terwijl de NSC-motie verstrekkender is. NSC wil ook een deel van de permanente stikstofuitstoot zonder meer toelaten, dus zonder eerst een natuurtoets uit te voeren.
Een grote Kamermeerderheid stemt donderdagavond voor de aan de VVD-eisen aangepaste NSC-motie, inclusief VVD, PVV, BBB, ChristenUnie en SGP. De schaarse fracties die veel waarde hechten aan natuurbescherming hebben het nakijken.
D66’er Tjeerd de Groot betitelt de breed gesteunde NSC-trouvaille als het zoveelste ‘geitenpaadje’ waarmee een politieke meerderheid de gangbare landbouw uit de wind wil houden. PvdD-fractievoorzitter Esther Ouwehand bekreunt zich nog maar eens over de ontembare politieke neiging om ‘hier een beetje te millimeteren, en daar een beetje te millimeteren’, in plaats van stevige maatregelen te nemen ter verduurzaming van de landbouw.
GroenLinks-PvdA-Kamerlid Laura Bromet toont zich gelaten. Haar is de moed zichtbaar in de schoenen gezakt. ‘Ik heb vaak gezegd dat er naast het boerenbelang ook andere belangen zijn om rekening mee te houden. Maar feit is dat een Kamermeerderheid nu vindt dat er een drempelwaarde ingevoerd moet worden, en dat technologie voor alles de oplossing is. Na de stikstofuitspraak van de Raad van State in 2019 hebben we deze discussies ook gevoerd. Kennelijk gaan we weer helemaal overnieuw beginnen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden