‘Het mag weer, gelukkig.’ Pascal van Griensven staat in zijn oliebollenkraam, tevreden met de politieke wind die is opgestoken. ‘Even een beetje tegengas.’ ‘Even een andere koers.’ En: ‘De dag erna zag je alweer Zwarte Pieten bij de sinterklaasintochten, mooi toch.’
Dat rechtse kabinet moet er nog komen, maar hij merkt het nu al aan de kleine dingen, ‘dat je het weer mag zeggen’.
Geen spijtbetuiging voor de slavernij, niet in deze stad. Een jaar geleden bood premier Mark Rutte namens Nederland excuses aan, het sluitstuk van een slepend debat van dertig jaar, en er leek een doorbraak gekomen, nu gemeenten en instellingen rekenschap aflegden voor hun verleden. Het is de vraag of dat zo blijft.
Hoorn is de prachtige stad met de scheve, naar elkaar toegebogen gevels, topzwaar van hun soms bladgouden historische ballast. Destijds zo verweven met de slavernij, van bestuurders tot voetvolk, bleek uit onderzoek, dat ze een hoofdrolspeler in de wereld was, met 17 duizend verhandelde mensen.
Duidelijk. Maar wat de gemeente ermee moet, verzandde vorige week in onbarmhartig politiek theater. Het mag weer: er is ‘een soort woke-cultuur ontstaan in Hoorn’, zei raadslid Robert Vinkenborg, ‘als je niet doet wat deze dwingelanden willen, dan ben je een institutioneel racist.’ Een andere partij, Sociaal Hoorn, wilde er per amendement ‘gewoon een punt achter zetten’ – vast een verwijzing naar ‘de komma’ van Rutte.
De wind draait om het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen, dat nog steeds het middelpunt is van de stad, en van het debat. Tegen twee zijden van de sokkel is een wat ongemakkelijk plakkaat aangebracht, waarop staat dat de ‘krachtdadig en visionair bestuurder’ wordt ‘bekritiseerd’ – het woord slavernij is nergens te bekennen, wel een dubbele ontkenning: ‘onomstreden is het standbeeld niet’.
Het werd pas opgericht tweeënhalve eeuw na Coens dood, in 1883, de tijd van het nationalisme. Nederland wilde graag een natie zijn, net als andere landen; dat was in de mode en handig voor de kerk en de koning die er hun macht op konden vestigen. Een standbeeld voor de hier geboren ‘nationale held’ kun je zien als propaganda in die tijd. En ook weer in de huidige, want nu is het neonationalisme, zoals het wordt genoemd, modieus. ‘Een sterker en trotser Nederland’, schreef beoogd premier Geert Wilders in zijn verkiezingsprogramma. Daar hoort bij: ‘De excuses voor het slavernijverleden worden ingetrokken.’
En Hoorn gaat ze niet eens maken, ook een wonderlijke motie om de pijn van het verleden alleen te ‘erkennen’ werd weggestemd. Onderwijl kapseisde de raadsvergadering bijna van de stemverklaringen, steken onder water, kinnesinne en zware woorden.
Het mag weer: mevrouw De Cuba, die insprak namens de Werkgroep Slavernijverleden en vroeg om ‘empathie’, kreeg de gure wind van voren. De fractievoorzitter van de grootste partij, Roger Tonnaer, oud-wethouder, noemde haar staande de vergadering ‘onaangenaam en intimiderend’. ‘Waarom vindt u eigenlijk dat we moeten instemmen met een klaarblijkelijke minderheid?’ Vervolgens mocht een tweede inspreker, mevrouw Van Veen, haar gal spuwen: ‘Je kunt jezelf wel als slachtoffer op blijven stellen, het helpt geen donder’, en: ‘Het is indoctrinatie, net zoals met Zwarte Piet is gedaan, pure chantage.’
Achteraf zei een raadslid van de VVD nog dat hij bij excuses ‘herstelbetalingen’ vreesde, zoals zijn landelijke collega, Tweede Kamerlid Pim van Strien, vorig jaar ook al bang was dat het ‘deze organisaties’ om geld was te doen.
‘JP Coen wint Slag bij Hoorn’, kopte GeenStijl, de website die al twintig jaar tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetst, en nu aan alle kanten wordt ingehaald.
Bedroefd over zoveel hardheid vlak voor Kerst, kun je in Hoorn gelukkig nog iemand als Manon van de Ven tegen het lijf lopen, die onderweg is naar de bakker, achter het standbeeld woont en de discussie net als veel anderen ‘dubbel’ vindt, want ‘het is natuurlijk wel heel lang geleden’.
Maar dan zegt ze: ‘We mogen, denk ik, weleens wat beter op elkaar gaan letten. Het gaat er niet om wie gelijk heeft, het gaat erom dat we elkaar erkennen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden