‘Graaiflatie’ werd deze week tot woord van het jaar gekozen. De term voor megawinsten van bedrijven in combinatie met hoge inflatie werd dit voorjaar bedacht door vakbond FNV. Reden voor sommige media deze week om met FNV te filosoferen over economie en maatschappij. Bij Spraakmakers op NPO Radio 1 bijvoorbeeld. Kunnen we economische krimp aan, was de vraag aan vicevoorzitter Kitty de Jong.
„De middelen zijn er, het is een kwestie van herverdelen”, zei De Jong. „Het gaat om brede welvaart, daar is niet groei voor nodig maar herverdeling. Altijd meer werken is niet de oplossing.” Zo ging het nog even door. Pleiten voor economische krimp is de laatste tijd hip. Daarmee zouden allerlei maatschappelijke problemen vanzelf verdwijnen. Maar aan de onderbouwing – als die er al is – heb ik nooit een touw kunnen vastknopen.
Zoals ieder tijdperk kent ook het onze problemen. Sommige, zoals klimaatverandering, waren vroeger minder groot. Maar de meeste problemen waren vroeger juist vele malen groter. Vrouwen overlijden tegenwoordig zelden nog in het kraambed, ernstige ziektes zijn sterk teruggedrongen, honger is in ons land vrijwel verdwenen. De inkomensverschillen zijn bij ons veel kleiner dan vroeger, en kleiner ook dan in de meeste EU-landen, terwijl we minder uren werken dan ooit. Allemaal mogelijk dankzij economische groei.
De ‘degrowth believers’, de krimpideologen, kijken anders tegen economische groei aan. Economische groei heeft niet geleid tot voedsel-, baan-, energie- en woonzekerheid voor iedereen. Dus zit het kwaad blijkbaar in die economische groei zelf, is hun redenering. Klimaatverandering is vaak het sleutelargument. Minder CO2 uitstoten kan alleen als we economisch krimpen.
Maar wie gaat de honderden miljarden kostende energietransitie betalen als we economisch krimpen? Hoe gaan we die 1 miljoen huizen tot 2030 bouwen? Wie hoest de extra defensie-uitgaven op voor Oekraïne, waarmee zij ook ons beschermen tegen de Russische tirannie? Hoe houden we de verzorgingsstaat enigszins intact bij sterke vergrijzing? En de belangrijkste vraag die ik heb bij deze hype: wie zegt dat groei per definitie leidt tot ongelijkheid? Zelf was ik in de Middeleeuwen niet graag aan de verkeerde kant van de streep geboren, wat toen het lot was van zeker 90 procent van de mensheid.
Het probleem dat de krimpideologen aanstippen, is natuurlijk wel reëel. We stoten met zijn allen te veel CO2 uit, er zijn veel te weinig woningen, in natuurgebieden groeien te veel brandnetels in plaats van heide en zonnedauw en de wereld is er in 2023 niet bepaald veiliger op geworden. Maar de oplossing die ze aandragen is nergens op gebaseerd en zelfs gevaarlijk. Minder economische groei staat oplossingen in de weg en zal sommige problemen juist verergeren. De gevolgen van de vergrijzing bijvoorbeeld – permanente arbeidstekorten en medische kosten die explosief stijgen – is alleen op te lossen door versnelde productiviteitsgroei.
Natuurlijk: we moeten minder vliegen, we moeten af van de wegwerpmaatschappij en minder vlees eten. Maar er zijn heel andere, betere, methoden om dat te realiseren. Bewustwording, cultuuromslag, wetgeving en fors investeren in (nieuwe) technologie. En als dat te vaag klinkt: CO2-beprijzing, suiker- en vleestaksen, verbetering van batterijen en zonnepanelen, goedkopere en veiligere kerncentrales, robots in de zorg, horeca en logistiek, en zo kan ik nog wel even doorgaan. De wereld verbeteren en onze problemen oplossen hoeft niet te leiden tot radicaal socialisme of limitarisme (het idee dat rijkdom begrensd moet zijn). Laten we die fout niet opnieuw maken.
We leven tegenwoordig met 8 miljard mensen op deze aardbol tegenover nog geen 1 miljard in 1800. Die mensen moeten allemaal te eten hebben en een menswaardig leven. Dat lukt met geen mogelijkheid als we terugschakelen naar de economie van twee eeuwen geleden. Bestaanszekerheid voor 9 miljard mensen lukt echt maar op één manier: meer economische groei.
Aylin Bilic is headhunter en publicist.
Source: NRC