Vikingen hadden gaatjes, vijlden hun tanden en deden aan ‘complexe’ tandheelkunde, hoorde de wereld deze week. Een sterk verhaal trekt snel de aandacht, blijkt maar weer.
Het kon natuurlijk niet missen, voor een grappig bericht in de krant. De stoere Vikingen brulden niet alleen van de strijdlust – ze moeten ook hebben geschreeuwd van de kiespijn. Want wat ontdekten Zweedse tandartsen na onderzoek van 171 Vikingskeletten uit de 11de en 12de eeuw? Zo’n zes op de tien volwassenen hadden gaatjes. Een enkeling overleed misschien zelfs aan de gevolgen van een kaakinfectie. En, meer interessants: de Vikingen vijlden soms hun tanden en boorden gaatjes in hun kiezen, kennelijk om de pijn te verlichten.
U moet weten hoe zoiets gaat. Journalisten krijgen wetenschapsnieuws vaak vooraf, tegen de belofte dat we het geheimhouden tot een tijdstip dat de afzender (meestal een vakblad) bepaalt. De journalist krijgt zo de tijd zich erin te verdiepen, de onderzoeker de tijd om vragen te beantwoorden: iedereen blij.
Zo kwam het dat op woensdag 13 december om acht uur ’s avonds de eerste media hun krantenkoppen hesen: ‘Vikingen blijken verrassend goede tandartsen’ (Trouw), ‘Zelfs Vikingen ontkomen niet aan de tandarts’ (The Telegraph), ‘Vikings vijlden hun tanden om aan pijn te ontkomen’ (Popular Science).
Vervelend alleen dat het weleens misgaat. Uiteindelijk is zo’n embargolijst ook een grabbelton van persberichten: de opvallendste kop springt eruit. En dat is geen garantie voor goed onderzoek. ‘Mijn studenten doen dit soort studies ook’, begint archeoloog en bottenexpert Rachel Schats (Universiteit Leiden), na inzage in het Vikingonderzoek. ‘En het is eigenlijk niet echt nieuws. Dit aantal gaatjes is voor mensen uit deze tijd normaal.’ Zelf onderzocht ze onder meer cariës bij middeleeuwse Nederlandse boeren: ‘In Alkmaar vond ik meer cariës.’
Ik wijs Schats op de foto’s van de kiezen waarin lijkt te zijn geboord. Maar ze is niet onder de indruk. ‘Dit is een gat dat ook natuurlijk kan ontstaan, als je zo’n kies onbehandeld laat. In combinatie met vergevorderde slijtage wordt de pulpakamer dan vanzelf zichtbaar. Ik zie dit zelf ook weleens.’
En die afgevijlde tanden dan, ultiem bewijs dat ‘deze beruchte zeevaarders tevens verrassend goede tandartsen waren’ (Scientias.nl)? Op de foto’s zie je horizontale lijnen op de tanden van een van de doodshoofden, alsof ze zijn gevijld. Maar Schats ziet iets anders. ‘Hypoplasie’, is het woord dat ze gebruikt. Een afwijking van het tandglazuur die kan ontstaan door slechte voeding. ‘Bij middeleeuwse gebitten komt dit veel voor’, vertelt ze. ‘Misschien dat moderne tandartsen het niet meer herkennen. Net zoals je tegenwoordig ook niet vaak diepe, onbehandelde gaten ziet.’
Zo trekt het sterkste verhaal al snel de aandacht, daar in Circus Wetenschap. Komt dat zien! De Viking met de afgevijlde tanden! Een stichtelijk verhaal, las Trouw er zelfs in: ‘In de strijd om Noord-Europa mochten Vikingen dan oppermachtig zijn, het gevecht tegen mondbacteriën konden ook zij niet winnen.’
Dat het hier niet ging om met bijlen zwaaiende wildemannen, maar om Vikingen die tot christen waren bekeerd en vredig als boer rondom een kerkje in Zweden leefden – dat ging helaas verloren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden