In ‘Stop het slaapwandelen richting autocratie’ (O&D, 18/12), waarschuwt Bas Bijlsma, expert in het vroegtijdig signaleren van democratisch verval, voor populisme en autocratie wanneer Geert Wilders aan de macht komt. Hij besteedt geen enkele aandacht aan het feit dat 12 jaar ‘Rutte’ mogelijk heeft geleid tot het ontstaan van het populisme. De voortdurende negatie van de minderbedeelden, is de voedingsbodem geworden voor het groot worden van Wilders’ partij. Had Bas Bijlsma niet beter vroegtijdig kunnen waarschuwen voor de gevolgen van Ruttes elitaire politiek?
Sicco de Jong, Zuidlaren
De bijdrage van Bas Bijlsma over het gevaar van de antidemocraten is mij uit het hart gegrepen. Zoals de Turkse president Erdogan al zei: ‘Democratie is een tram die je neemt tot waar je zijn moet, en dan stap je af'.
Peter Lupke, Ermelo
Overtuigende tekst van Bas Bijlsma over de gevaren van de politiek van Wilders. En hoe gevaarlijk het is je door hem te laten verleiden. Ik zie ook een Europese invalshoek.
Miljoenen zwevende kiezers in Europese landen kijken met ons mee; met Wilders als Nederlandse premier wordt extreemrechts de norm bij komende verkiezingen in diverse landen. Extreme partijpunten van Wilders moeten beargumenteerd door de shredder. Nodig is: een sterk Europa met zicht op de wereld.
Mijn oproep: Dilan Yesilgöz en Pieter Omtzigt, laat de kloof tussen de VVD/NSC en de PVV breder worden in plaats van smaller. Ook jullie en jullie kiezers hebben er alle belang bij extreemrechts in de kiem te smoren in plaats van ontwikkelruimte te bieden. Er is in Nederland een extreemrechtse dijk doorgebroken. We kunnen voorkomen dat heel Europa onder water komt te staan.
Luc Meuwese, Den Haag
Wat fijn dat Bas Bijlsma ons waarschuwt voor de gevaren van de met een keuze voor Wilders dreigende autocratie. Blijkbaar heeft hij als expert in het vroegtijdig herkennen van geweldrisico’s en democratisch verval onvoldoende bodem geboden aan de partij waarvan hij deel uitmaakt, want in de campagne is dit thema onderbelicht gebleven. Maar fijn dat Bijlsma ons achteraf waarschuwt. Overigens lijkt de vergelijking met Hongarije, Polen en Rusland, waar de democratie niet echt een historische herkomst kent, een wel erg gemakzuchtige.
Het zou fijn zijn geweest als Bijlsma ons wat meer inzicht had gegeven in de wending van de PvdA onder Wim Kok, die zijn rode veren afschudde en ziel en zaligheid verkocht aan de markt. Later nog eens dunnetjes overgedaan door Diederik Samsom, die nu zo nauw met Frans Timmermans samenwerkt. Is het prettiger te leven in een ‘marktocratie’ dan in een autocratie?
Wat is er te kiezen in dit land? Werpt één van de partijen zich op als strijder tegen de markt of is de vermenging van politiek, media en multinationals inmiddels zodanig dat die strijd al bij voorbaat wordt opgegeven? De burger wordt opgezadeld met stemrecht dat op geen enkele manier hoop geeft op een democratische vertaling ervan. Zo langzamerhand lijkt het erop of je of voor de éne of de andere systeemfout mag kiezen. Wie durft ons niet alleen te waarschuwen voor systeemfouten, maar ze ook te bestrijden?
Theo Verstraten, Purmerend
Sommige mensen in mijn omgeving zijn niet zo bezorgd over de formatie. Het zal allemaal wel mee vallen. We leven in Nederland en daar is het zo anders dan Polen of Hongarije. Een rechts kabinet met Wilders aan het hoofd? Ik moet het nog zien. En: hoe moet het anders?’
De artikelen in de Volkskrant laten een ander geluid zien. Sheila Sitalsing op 25 november met ‘Niets bleek bestand tegen het hek om Nederland’ en Bas Bijlsma op 18 december met ‘Stop het slaapwandelen richting autocratie’ laten een ander geluid horen: het risico van een rechtskabinet is er wel degelijk. Geerts zal zijn wilde haren zo maar niet kwijtraken en de geschiedenis leert hoe zoiets af kan lopen. Recent liet Polen dat zien.
Nee, het zal niet van vandaag op morgen gebeuren, maar zoals die artikelen laten zien gebeurt dat geleidelijk, als op een glijdende schaal.
Het ‘sprookje’ ‘De Gedaanteverwisseling, of hoe Pieter Omtzigt in een typische opportunist lijkt te zijn veranderd’, (column Sheila Sitalsing, 16/12) laat op een Kafka-achtige manier zien hoe de gedaanteverwisseling niet alleen bij Geert maar ook bij zijn mogelijke samenwerkingspartner(s) kan gebeuren. Is het maar een sprookje?
Voorlopig maak ik me zorgen, en velen met mij.
Maartje van der Neut, Helmond
Soms heb ik het idee dat veel PvdA’ers, net als de grote hoeveelheid ex-PvdA-stemmers die bij eerdere verkiezingen al waren overgelopen, stiekem groot fan zijn van Wilders en heel graag willen dat hij de volgende verkiezingen nog meer stemmen wint. Of ze lijden massaal aan wat in goed Nederlands Wilders Derangement Syndrome (WDS) heet, dat kan natuurlijk ook.
Sinds de verkiezingen is er een constante stroom van uitlatingen die PVV-stemmers alleen maar zullen bevestigen in de juistheid van hun keuze en nog meer mensen van ‘links’ wegjagen. Het laatste voorbeeld is het opiniestuk van PvdA’er Bas Bijlsma. Totaal geobsedeerd door Wilders komt hij met de oproep om de grootste partij uit te sluiten van regeringsdeelname. Goed idee, als je tenminste wilt dat de PVV bij de volgende verkiezingen nóg meer stemmen haalt.
Maar wat mij vooral ergert is dat dit WDS de focus verlegt van de oorzaak naar de gevolgen. Terwijl laten we het eens over de oorzaak hebben. Mijn vraag aan alle PvdA’ers met WDS: Jaha! We weten het nu wel, Wilders is verschrikkelijk, et cetera. En toch is hij de grootste geworden. Hoe kan dat? Wat doet de Pvda fout? En hoe win je al die weggelopen kiezers terug?
Timo Eekhoudt, Ockelbo
Zou de voortreffelijke analyse van Bas Bijlsma niet samen te vatten zijn met het spreekwoord: Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen!
Pol Diepeveen-Jansen, Laag-Keppel
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden