‘Dat is echt een fucking kutkind.’ Het was flink schrikken toen de 11-jarige dochter van een vriendin thuiskwam met dit nieuwe vocabulaire. De mond met zeep wassen is niet meer van deze tijd. Hoe reageer je op vuilbekkerij?
Uit onderzoek blijkt dat van alle leeftijdsgroepen jongeren het vaakst schelden én de meest grove scheldwoorden gebruiken. Schelden doen we om allerlei redenen: om iemand te beledigen, als reactie op pijn of schrik of om stoom af te blazen. Maar dat is niet het enige. Onderzoekers zagen ook dat schelden voor jongeren van grote waarde is voor het ontwikkelen van hun identiteit. Ze laten hiermee zien dat ze bij een groep horen. Vloeken kan dus ook een verbindende functie hebben.
In het radioprogramma De nacht van… memoreert emeritus hoogleraar Jos van Berkum, expert op het gebied van taal en emotie (Universiteit Utrecht), hoe zijn 5-jarige dochter tot zijn verbijstering ooit ‘stomme kutdrempel!’ riep toen ze struikelde. Tja, hoe reageer je dan? ‘Als ouder zeg je: ho, ho, moet dat nou? Je remt het gedrag af.’ Volgens de hoogleraar bereik je daarmee twee dingen. ‘Je geeft aan dat ze dit soort woorden niet te veel moeten gebruiken én ze leggen een scheldwoordenlexicon aan, zodat ze, als ze later écht iets nodig hebben om hun uitingen kracht bij te zetten, een verzameling taboewoordjes hebben waaruit ze kunnen kiezen.’
Ouders moeten begrijpen dat taal voortdurend verandert. ‘Kinderen pikken woorden op uit muziekstromingen, uit de jongerencultuur. Daar moet je over in gesprek blijven’, zegt leraar en pedagoog Marcel van Herpen. ‘Mijn kinderen leggen me uit dat ‘bitch’ allang geen scheldwoord meer is, maar iets als ‘chickie’ betekent. Zij zeggen geen meisje of vriendin, zoals ik. Dan kan ik vinden wat ik vind, maar zij spreken inmiddels een andere taal.’
‘Allereerst laat je weten dat je het gebruikte scheldwoord niet oké vindt, net als roken en het gebruiken van drugs. Die norm geef je mee’, zegt Van Herpen. Maar alleen die berisping is niet genoeg. Als opvoeder wil je geïnteresseerd zijn in de wereld waarin je kind zich beweegt, inclusief de woorden die ze er oppikken.
‘Vraag: hoe kom je aan dat woord? Weet je wat het betekent?’, zegt Van Herpen. ‘Vaak zie je aan de reactie wat er aan de hand is. Misschien hebben ze het woord op school gehoord, of in een filmpje, en zijn ze aan het testen hoe je reageert.’ In dat laatste geval is het volgens de pedagoog handig om direct de uitslag van de test te geven, namelijk dat je dit niet wilt horen. ‘Het kind vraagt om die duidelijkheid.’
Ouders kunnen uitleggen hoe zo’n woord bij anderen binnenkomt. ‘Ze moeten zich leren verplaatsen in degene die er aanstoot aan neemt.’
Vooral vloeken met ziektes ligt gevoelig. ‘Ik train docenten en ze kunnen het k-woord vaak niet verdragen’, zegt Van Herpen. Een kind wordt dan vaak de klas uitgestuurd. Toch is het volgens de pedagoog belangrijk om kalm te blijven. ‘Word je als opvoeder te veel geraakt, dan verlies je. Er is immers rust nodig om jouw kant voor het voetlicht te brengen.’
Zeker jonge kinderen weten vaak niet wát ze precies zeggen. Op een opvoedforum lees ik hoe een Australische vrouw aan haar kleinkinderen uitlegt wat ze met hun ‘shit’ eigenlijk de hele tijd zeggen: ‘Een grote hoop stront.’ Ze geeft die letterlijke uitleg ook bij andere woorden, zoals kut: ‘Je zegt nu steeds vagina’. Voor veel kinderen is de lol er dan snel vanaf.
Over de auteur
Anna van den Breemer schrijft over grote en kleine levensvragen voor de Volkskrant. In de opvoedrubriek ‘Iedereen doet maar wat’ behandelt ze elke week kwesties waar ouders tegenaan lopen. Ze publiceerde meerdere boeken, waaronder Alle ouders klungelen maar wat aan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden