Op sociale media doet een video de ronde waarin te zien is hoe een man in een Albert Heijn-filiaal over varkensvlees lijkt te urineren. Deze video is duidelijk in scène gezet. De man, gefilmd vanaf zijn rug, simuleert het urineren, terwijl op de achtergrond het geluid van stromend water te horen is. De persoon achter de camera merkt op: ‘Bro, je bent radicaal. Alleen omdat die geen varken wil eten? Wow. We don’t eat pork.’
De video is een grap van TikTok-gebruiker @Buurtwacht, die vaker dit soort ‘grappige’ filmpjes op zijn account plaatst. Het bewuste filmpje is inmiddels miljoenen keren bekeken en heeft online veel stof doen opwaaien. Wereldwijd wordt het fimpje inmiddels gedeeld met de tekst ‘migrant plast op varkensvlees’. Reacties variëren van verbijstering tot woede, met uitspraken als: ‘Ik veegde de winkel en straat met hem aan. Ze staan stoer te filmen maar het gezicht laten de schijtlijsters weg. Buitentrappen dit soort!!!!’
Over de auteur
Sander Duivestein werkt voor het VerkenningsInstituut Nieuwe Technologie van Sogeti. Hij schreef in 2021 het boek Echt Nep.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ook Geert Wilders, de leider van de Nederlandse PVV, heeft de video via zijn Twitter-account gedeeld, met de opmerking ‘Weer tien zetels’, waarop een verhitte discussie losbarstte op X. Sommigen wezen Wilders op het fictieve karakter van de video en verzochten hem deze te verwijderen, maar hieraan gaf hij geen gehoor.
De meerderheid maakt het ook helemaal niet uit dat de video nep is. Ze vertolken een gevoel dat onderhuids leeft. De beelden zijn in hun ogen ‘waarheidsgetrouw’ en mogen dus gewoon gebruikt in het publieke discours. Henry Adjer, een internationaal expert op het gebied van nepbeelden en misinformatie, zegt dat het probleem met nepbeelden niet is wat ze verbergen, maar wat ze laten zien. Ze versterken wat mensen denken.
Dit sluit nauw aan bij de theorie Harry G. Frankfurt over ‘bullshit’. In zijn essay On Bullshit (2005) stelt Frankfurt dat flauwekul gevaarlijker is dan leugens, omdat het de waarheid volledig negeert. In het geval van leugens is er nog steeds een relatie met de waarheid; de leugenaar weet wat de waarheid is maar kiest ervoor iets anders te beweren. ‘Bullshitters’, daarentegen, zijn volledig onverschillig ten opzichte van de waarheid. Hun doel is niet om de waarheid te verdraaien, maar ze gebruiken de beelden om een bepaald narratief of beeldvorming te versterken die past bij hun politieke agenda of wereldbeeld, ongeacht de authenticiteit van die beelden.
Internet levert een bonte verzameling aan feiten, filters, meningen, opinies, verzinsels en samenzweringstheorieën en dus bullshit op waarbij opinies en emoties belangrijker zijn dan feiten en ratio. Het is zorgwekkend dat Geert Wilders, wiens PVV de grootste partij werd in de laatste Tweede Kamerverkiezingen, actief bijdraagt aan deze verwarring.
Zijn keuze om de nepvideo niet te corrigeren en de manier waarop hij zich op sociale media profileert, roept ernstige vragen op over de rol van waarheid en integriteit in het politieke leiderschap. Als iemand die mogelijk de hoogste positie van politieke macht in Nederland gaat bekleden, mag van Wilders worden verwacht dat hij een voorbeeld stelt in het handhaven van een waarheidsgetrouwe en transparante communicatie. In plaats daarvan lijkt hij de tactieken van misleiding en ‘bullshit’ te omarmen. Dit ondermijnt niet alleen zijn eigen geloofwaardigheid, maar draagt ook bij aan een groeiend wantrouwen in de politiek en overheidsinstellingen.
De handelwijze van Wilders is des te verontrustender gezien zijn potentieel om premier te worden. De rol van een premier is niet alleen die van een beleidsmaker, maar ook van een moreel leider. In een gezonde democratie moet deze figuur een toonbeeld zijn van integriteit en verantwoordelijkheid.
Wilders’ gedrag is een indicatie van hoe hij deze rol zou kunnen vervullen, waarbij het risico bestaat dat misinformatie en halve waarheden gemeengoed worden in het hoogste ambt van dit land. Het schept een gevaarlijk precedent, waarbij feitelijke nauwkeurigheid en waarachtigheid ondergeschikt worden gemaakt aan politieke spelletjes en persoonlijke agenda’s.
Het is van cruciaal belang dat we als maatschappij een duidelijke standaard zetten en vasthouden aan de principes van waarheid en integriteit, vooral in de politiek. We moeten van onze leiders eisen dat ze hun verantwoordelijkheid nemen en transparant zijn in hun communicatie. De geloofwaardigheid van onze democratische instellingen en het vertrouwen van het publiek in onze leiders staan op het spel.
Als Wilders inderdaad premier wordt, zal hij zich moeten aanpassen aan deze normen van eerlijkheid en openheid, anders riskeren we een verdere erosie van het vertrouwen in ons politieke systeem. Het is tijd dat we allemaal, burgers en politici, samenwerken om de waarheid weer centraal te stellen in ons publieke debat en om de fundamenten van onze democratie te beschermen tegen de corrosieve invloeden van misinformatie en manipulatie.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden