Het is misschien een schrale troost voor de geëvacueerde dorpsbewoners, maar zonder vulkanisme zou IJsland überhaupt niet bestaan. Op het IJslandse schiereiland Reykjanes barstte maandagavond op zo’n veertig kilometer van hoofdstad Reykjavik een vulkaan uit. Het is een climax na wekenlange bevingen in de bodem waarbij zo’n 4.000 omwonenden uit voorzorg werden geëvacueerd, met name uit het dorp Grindavik.
De bodem scheurde over een lengte van 4 kilometer open, waarbij volgens het IJslandse meteorologische instituut in de eerste uren honderden kubieke meters lava per seconde naar buiten stroomde. De grootste lavafonteinen ontstonden aan de noordkant van de spleet.
Over de auteur
Tonie Mudde is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant en presenteert onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos.
Het vliegverkeer heeft vooralsnog amper last van de uitbarsting. Wat dat betreft is deze uitbarsting van een andere orde dan die onder de gletsjer van Eyjafjallajökull in 2010, waarbij asdeeltjes in de lucht zorgden voor tienduizenden geannuleerde vluchten.
Bij de huidige uitbarsting is sprake van zogeheten riftvulkanisme, zegt Lennart de Groot, universitair hoofddocent geowetenschappen aan de Universiteit Utrecht. ‘Doordat de lava over een kilometerslange strook naar buiten stroomt, gaat de druk vrij rustig van de ketel.’ Het betreft hier magma - vloeibaar gesteente - dat diep uit de ondergrond komt en relatief vloeibaar is. ‘Ook dat zorgt dat het vrij rustig naar buiten stroomt. Een totaal ander verhaal dan de vulkaanuitbarstingen die je vaak ziet in de ring of fire rond de Stille Oceaan. Het magma komt daar van ondieper naar boven, is minder heet en daardoor minder vloeibaar. Dan kan een vulkaan uitbarsten alsof er een stop van een fles knalt.’
Volgens de laatste seismische metingen van het IJslandse meteorologische instituut is de intensiteit van de vulkaanuitbarsting op IJsland alweer aan het afnemen. Dit zegt niets over hoe lang de uitbarsting zal duren, maar betekent volgens de IJslandse experts wel dat er een ‘staat van evenwicht is bereikt’. Een vergelijkbaar patroon was te zien aan het begin van eerdere vulkaanuitbarstingen op het schiereiland.
De geboorte van IJsland vond geologisch gezien vrij recent plaats, bij het ontstaan van een smalle oceaan tussen Noord-Amerika en Europa in het noorden, en Zuid-Amerika en Afrika in het zuiden. IJsland ligt bovenop de Midatlantische rug, de scheiding tussen uit elkaar drijvende platen. Magma kan daardoor naar de oppervlakte ontsnappen door scheuren, om vervolgens te stollen en zo nieuwe bodem te creëren. ‘Het is een continu proces van druk opbouwen, waarna de druk weer van de ketel gaat, en de druk daarna weer opbouwt.’
Onrustige jaren wisselen zich zo af met rustige jaren, dat is het geologisch lot van IJsland.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden