Dit is de maand van vieringen, familiediners en kerstborrels. Hét moment om even terug te blikken op het bijna voorbije jaar. Zo doe je dat op een aansprekende manier.
Veel mensen maken zich vooral druk om de inhoud van hun speech en vergeten daarbij hun publiek, zegt Renée Broekmeulen, auteur van het boek De speechschrijver. ‘Wie zijn er aanwezig bij de speech? Zijn dat familieleden die één keer per jaar samenkomen? Vrienden die elkaar goed kennen? Wat willen zij horen? Daar pas je je verhaal op aan.’
Een goede speech vraagt dus om een flinke portie inlevingsvermogen en geen ijdeltuiterij. Broekmeulen schetst een voor velen herkenbare situatie: moeten luisteren naar een spreker die in een afscheidsspeech voor iemand anders 25 minuten lang over zichzelf praat. ‘Tenenkrommend.’
‘Ik wil graag toch even iets zeggen…?’ Het komt geregeld voor dat iemand aarzelend van wal steekt. ‘Ga staan en begin, zonder een te uitgebreide introductie’, tipt speech- en presentatietrainer Margot Cuppen. ‘Je kan openen met een mooi gedicht, bijvoorbeeld Ik drink op de mensen van Paul van Vliet’, tipt Broekmeulen. ‘Tussendoor gebruik je steeds een couplet dat verwijst naar het thema van je speech, zoals iemands durf prijzen.’
Een gezamenlijke herinnering in de vorm van een pakkende anekdote werkt ook goed als meeslepend begin. Broekmeulen: ‘Bij een groep vrienden kun je memoreren: ‘‘Weten jullie nog dat we, toen de kinderen nog klein waren, ieder jaar samen naar de Ardennen gingen? En kerst vierden met een pan hutspot en wijn uit een doos? En nu zitten we hier, aan de reebout met veel te dure wijn. Maar wel nog allemaal bij elkaar!’’.’
Wat de kerst- of oudejaarsspeech typeert is het moment in het jaar. ‘Het gaat om de overgang van oud naar nieuw en dat moet je in je toespraak memoreren en decoreren’, zegt Broekmeulen. ‘In die terugblik zit de verbindende kracht. Je wilt zowel vreugde als verdriet benoemen.’ Om hoopvol te eindigen, benoem je de verdrietige momenten ergens in het midden en eindig je met een vooruitblik. ‘Clichés zijn toegestaan in een kerstspeech. Iedereen wil horen dat je de mensen een gelukkig en gezond jaar toewenst.’
‘Leg punten in de zin’, adviseert Cuppen. Wie zenuwachtig is, heeft nog weleens de neiging om alle zinnen vliegensvlug aan elkaar te rijgen en om de stem aan het einde van de zin omhoog te laten gaan. ‘Neem een voorbeeld aan de Yes We Can-speech van Barack Obama. Hij kiest voor korte zinnen en laat bepaalde woorden steeds terugkeren. Zo creëer je cadans in je speech. Bijna als een songtekst.’
‘Misschien wel een van de belangrijkste dingen tijdens de persoonlijke toespraak: sla niemand over’, zegt Broekmeulen. ‘Je wilt voorkomen dat je de dood van de hond van tante Sjaan vergeet terwijl dat belangrijk is voor haar. Noem dus eerder iemand te veel dan te weinig.’ Om dit soort blunders te voorkomen, adviseert de speechschrijver een papiertje mee te brengen met daarop de toespraak. ‘Je wilt geen black-out of hele stukken overslaan. Oefen je vooraf, dan kun je het grotendeels uit je hoofd doen.’
‘Als je begint met: ‘‘Het was weer een prachtig jaar waarin we veel hebben meegemaakt’’, dan denken de mensen: wanneer kunnen we aan de borrel?’ zegt Cuppen. ‘Voorkom algemeenheden. Maak het zo specifiek mogelijk.’
Wil je dat mensen je toespraak onthouden, dan is het de kunst om emoties over te brengen. Hoe je dat doet? Broekmeulen: ‘Maak het beeldend. Taal is nooit neutraal. Heb je het over de leuke bezoekjes aan de grootouders, benoem dan de snoeptrommel van oma die iedereen zich herinnert, of de sigaar van opa. Door zorgvuldig je woorden te kiezen kun je een gevoel overbrengen, een geur, een smaak.’
Stel je speech niet eindeloos uit, wachtend op het juiste moment. ‘Tijdens een diner is na het voorgerecht een geschikte tijd’, zegt Broekmeulen. ‘Dan heeft iedereen iets binnen en zijn er geen knorrende magen.’ Voor de spreker is het ook fijn om tijdens de rest van het diner te kunnen ontspannen. ‘Met de juiste speech geef je de aanwezigen bovendien gespreksstof voor de rest van de avond.’
Een heldere structuur biedt houvast tijdens het praten. Cuppen hanteert bij het begeleiden van leidinggevenden tijdens het maken van hun eindejaarsspeech de volgende structuur: een verrassende opening, korte terugblik, een analyse van het afgelopen jaar gekoppeld aan een inspirerend inzicht, korte vooruitblik en een afsluiting waarmee wordt teruggegrepen op de anekdote uit de opening, zodat er een afgerond verhaal ontstaat.
Klinkt dat te schematisch? ‘Kies dan drie elementen die je in de speech uitdiept.’ Als voorbeeld neemt Cuppen de toespraak van Nasrdin Dchar na het winnen van een Gouden Kalf. ‘Zijn toespraak was wat chaotisch, maar het werkte toch goed omdat hij drie elementen liet terugkeren: angst, dromen en liefde.’
Voor speeches geldt: beter te kort dan te lang. ‘Drie tot vijf minuten is echt voldoende’, zegt Cuppen. Ze haalt de Engelse uitspraak aan: ‘A speech should be like a woman’s dress: long enough to cover the subject, but short enough to be interesting.’ Op internet kun je met behulp van een speech-calculator kijken hoelang je toespraak duurt. Gemiddeld doe je over 130 woorden één minuut.
Source: Volkskrant