Kunstmatige intelligentie heeft de potentie om een revolutie te veroorzaken in de zorg. Een recent artikel in de Volkskrant over dit thema illustreert dat AI de zorg voor patiënten daadwerkelijk verbetert. AI kan samenvattingen genereren, notities maken en formulieren voorbereiden en de werkdruk voor zorgprofessionals zo aanzienlijk verminderen. AI kan complexe medische informatie uit diverse bronnen bundelen in overzichtelijke visuele rapporten. Het kan diagnoses suggereren, en zo bijdragen aan het voorkomen van tunnelvisie.
Over de auteur
Arjen Mol is arts op de intensive care van het UMC Utrecht en medisch data specialist bij Pacmed in Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken. Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Na de diagnose kan het de gekozen behandeling vergelijken met bestaande richtlijnen, protocollen en zelfs recente wetenschappelijke studies, en zorgprofessional attenderen op eventuele verbeterpunten. AI signaleert medische achteruitgang vroegtijdig, zodat hierop kan worden gehandeld. Ook voorspelt AI capaciteitstekorten, waarop roosters kunnen worden aangepast. Toch zijn er momenteel nog nauwelijks AI-toepassingen die op enige schaal worden toegepast in de Nederlandse zorg. Waarom?
De kwaliteit van zorggegevens uit het verleden is onvoldoende, evenals de kennis van hoe die historische data tot stand zijn gekomen. Dit belemmert het ontwikkelen van kwalitatief goede AI-toepassingen. Een belangrijke oproep aan zorginstellingen is daarom dan ook: ken uw data! Weet waar gegevens door de jaren heen zijn vastgelegd. Onderzoek welke zorgprocessen bepalend zijn geweest bij de totstandkoming van deze gegevens – denk aan wijzigingen in bloedtests en meetapparatuur, updates in medische protocollen en nieuwe verwijsafspraken in de regio. Deze kennis is hard nodig voor de nauwkeurigheid en transparantie van AI-toepassingen, zodat de patiënt er echt beter van wordt. Toch is ze vaak versnipperd, of simpelweg afwezig.
De tweede belangrijke horde, is het gebrek aan standaardisatie. Elke zorginstelling registreert medische gegevens op zijn eigen manier, met zelfgekozen definities. Dit beperkt AI tot het leren van de dataset van een enkele instelling, terwijl de kracht van de technologie juist ligt in het leren van grote, gecombineerde datasets.
Daarnaast is standaardisatie een voorwaarde om AI ook te laten leren van wat er buiten de zorginstelling wordt geregistreerd, bijvoorbeeld door de huisarts. Maar ook daar wordt de toepassing van AI-applicaties belemmerd door hetzelfde gebrek aan standaardisatie. Terwijl het doel juist is om AI-toepassingen breed in te zetten, voor alle patiënten die er profijt van kunnen hebben.
Er worden weliswaar stappen in de goede richting gezet op dit vlak. Bijvoorbeeld de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz), die zorgaanbieders sinds juli verplicht om bepaalde medische gegevens digitaal te delen. Ook zijn er veelbelovende initiatieven van ziekenhuisconsortia om zorggegevens op een uniforme manier op te slaan.
Daarnaast hebben we het Nationaal ICT Instituut in de Zorg (Nictiz) als belangrijke nationale kennisbron voor het standaardiseren en uitwisselen van data. De ideeën zijn echter nog vaak abstract en onvoldoende concreet uitgewerkt om data tussen zorginstellingen daadwerkelijk uitwisselbaar te maken voor AI-toepassingen. Om dit te realiseren hebben we meer urgentiebesef en mankracht nodig om bestaande ideeën te realiseren. Dit hoort hoog op de agenda te staan van een nieuw kabinet.
Bedenkingen bij zorgprofessionals vormen het laatste knelpunt. Hoe bepaal ik of een AI-model goed genoeg is? Hoe voorkom ik dat AI bepaalde patiëntengroepen benadeelt (bias)? Wat zijn de privacyrisico’s? Ben ik juridisch aansprakelijk als ik een AI-advies negeer? Het zijn allemaal zeer terechte vragen. Maar het zijn de zorgprofessionals zelf die de regie moeten nemen bij het formuleren van antwoorden.
Dit kan echter niet ongeïnformeerd. Daarom is er dringend behoefte aan meer zorgprofessionals met data-expertise. Zij zullen een onmisbare rol spelen in het onderscheiden van de zin en onzin van AI: in het opsporen van bias en in het interpreteren van de bijdragen van AI, binnen de context van de gegevens waarop ze zijn gebaseerd.
Zorgprofessionals met data-expertise zullen de visie op de toekomst bepalen voor AI in de zorg. Kunstmatige intelligentie kan alleen levens redden, en schade kan alleen worden voorkomen, als elke instelling dergelijke expertise in huis heeft. Het ongebruikt laten van kennis leidt namelijk tot suboptimale behandelingen; een passief kritische houding ten opzichte van kunstmatige intelligentie doet patiënten tekort
Persoonlijk heb ik het liefst te maken met een arts die zich laat ondersteunen door AI. Maar op dit moment blijft de potentie van AI nog grotendeels onbenut in de Nederlandse zorg. Dat kan veranderen, als zorginstellingen de kennis van hun eigen medische gegevens op orde brengen, als medische gegevens gestandaardiseerd worden en als er meer zorgprofessionals met expertise in medische data worden opgeleid.
In 2023 bood de koning excuses aan voor het slavernijverleden en wist taalwonder ChatGPT binnen één jaar honderden miljoenen gebruikers aan zich te binden. Finland trad toe tot de Navo. Turkije en Syrië werden getroffen door aardbevingen, Hamas en Israël raakten in oorlog. Nieuwkomer BBB werd de grootste in alle provincies, het kabinet viel over een asielcrisis - waarna de PVV won. Met Barbie maakte Greta Gerwig als eerste vrouwelijke regisseur een film die meer dan 1 miljard dollar opbracht. Jenni Hermoso rekende af met seksisme (‘De kus’) in het Spaanse voetbal. Europa ging deze zomer gebukt onder extreem weer. En Donald Trump werd de eerste Amerikaanse president van wie een mugshot is genomen.
De wereld staat nooit stil, maar heeft dit jaar iets u zó geraakt, dat u daardoor van mening bent veranderd? Welk standpunt heeft u verlaten, welk nieuw perspectief heeft u verrijkt? Laat ons weten waarover u radicaal van opvatting bent veranderd en door welke nieuwsgebeurtenis dat is veroorzaakt.
Stuur uw bijdrage (max. 200 woorden) uiterlijk 19 december naar brieven@volkskrant.nl. Een selectie zal in de laatste week van het jaar worden gepubliceerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden