Voor velen was het een verrassing toen ze het ‘fractievoorzittersmanifest’ maandag plots als bijlage bij het verslag van verkenner Ronald Plasterk zagen. Het document, een conceptversie en nog doorspekt van taalfouten, was er op verzoek van BBB-leider Caroline van der Plas aan toegevoegd. Zij ziet in het manifest een manier om de gesprekken tussen PVV, NSC, VVD en haar eigen partij vlot te trekken.
Vooral bij NSC is er bezorgdheid over standpunten van de PVV, zoals een verbod op de Koran en islamitisch onderwijs. NSC-leider Pieter Omtzigt heeft meermaals herhaald dat hij alleen aan onderhandelingen wil beginnen als de PVV de rechtsstaat ‘in woord en daad’ respecteert. Dat PVV-leider Geert Wilders zweert dat al z’n voorstellen in lijn met de Grondwet zullen zijn, is voor Omtzigt vooralsnog onvoldoende.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
Om de impasse te doorbreken, komt BBB-leider Van der Plas met het inlegvel. De inspiratie daarvoor haalde ze uit de coalitieonderhandelingen in Flevoland, waar haar partij sinds dit jaar met onder andere de PVV het college van Gedeputeerde Staten vormt. Ook daar waren de verschillen tussen partijen groot. Vooral de potentiële coalitiegenoot ChristenUnie had bezwaren om met de PVV in zee te gaan.
‘Al die dingen waar nu spanningen over zijn in de landelijke politiek, zoals het naleven van de Grondwet en het bedrijven van respectvolle politiek, daar ging het toen ook over’, zegt Herman Sietsma, die als formateur betrokken was bij de onderhandelingen in Flevoland.
Er kwam een gesprek tussen de vijf beoogde coalitiepartijen waarin ze een document opstelden met kernwaarden. ‘Al snel was duidelijk dat dit de beste manier was om de rit goed te beginnen’, zegt Sietsma. Dat document, waarin onder meer staat dat de coalitie ‘respect heeft voor de medemens’ en zich aan ‘wetten en rechterlijke uitspraken’ houdt, werd als bijlage bij het coalitieakkoord gevoegd.
‘Je zou kunnen zeggen: je aan de Grondwet houden, dat spreekt toch vanzelf?’, zegt Sietsma. ‘Maar omdat er nu eenmaal debat over is, is het goed om die Grondwet te articuleren en er de nadruk op te leggen.’
Hoewel het juridisch niet bindend is, kunnen partijen wel terugvallen op het document. ‘Als men vindt dat een partij afwijkt van de verklaring, dan is er ook alle reden om te kijken of je nog wel met elkaar verder wil’, zegt Sietsma. Vooralsnog was dat in Flevoland niet nodig. ‘Ik heb niet gehoord dat er discussie is.’
Of een manifest ook landelijk kan werken? Daarvoor is een disclaimer belangrijk, benadrukt Sietsma: de verschillen tussen de landelijke en de provinciale politiek zijn groot. ‘De provincie gaat niet over wetgeving die raakt aan onze Grondwet’, zegt hij. Bovendien zijn de politieke verhoudingen anders. ‘De BBB was bij ons met afstand de grootste, landelijk is dat nu de PVV, dat geeft een andere krachtsverhouding in onderhandelingen.’
Sietsma waagt zich dan ook niet aan een advies voor de landelijke politiek. ‘Maar een manifest verdient wel een eigen doordenking’, zegt hij. ‘Als het leidt tot articulatie van de rechtsstaat en de Grondwet, dan lijkt me dat altijd zinvol. En als dit een extra bescherming is om politici voor staatsrechtelijke uitglijders te behoeden kan het een goede zaak zijn, al hangt dat altijd af van de inhoud van een akkoord.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden