Dat Martin Fayulu zich nog verkiesbaar heeft gesteld voor de Congolese verkiezingen van 20 december mag een wonder heten. De presidentskandidaat, die door de Financial Times ‘misschien wel de meest benadeelde man in de wereldpolitiek’ werd genoemd, heeft namelijk nogal wat politieke tegenslagen te verduren gehad.
De grootste domper dateert uit 2018, toen Fayulu de historische presidentsverkiezingen van de Democratische Republiek Congo volgens meerdere onafhankelijke onderzoekers met een enorme marge won. Toch werd niet hij, maar zijn rivaal Félix Tshisekedi door de kiescommissie als winnaar aangewezen. ‘Als de Congolese bevolking nu de waarheid niet te horen krijgt’, stelde hij toen, ‘zal niemand ooit nog een verkiezing vertrouwen.’
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Maar pogingen om de volgens hem ‘electorale staatsgreep’ te betwisten liepen op niets uit. Daarom doet de onvermurwbare leider van de Partij voor Burgerschap en Ontwikkeling vijf jaar later een nieuwe poging om de sleutels van het presidentiële Palais de la Nation in Kinshasa in handen te krijgen. Fayulu hoopt dat de Congolezen het vertrouwen in het verkiezingssysteem niet helemaal hebben verloren. In zijn campagne is de frauduleuze verkiezingsuitslag van 2018 zelfs zijn belangrijkste troef. Als ‘de verkozen president van DRC’ is Fayulu, zo stelt hij, de enige die de vele crises van Congo kan oplossen.
Een andere koosnaam die Fayulu’s spindoctors graag gebruiken is soldat du peuple, soldaat van het volk. Het is een term die deels verwijst naar de nederige afkomst van de presidentskandidaat: hij is de zevende van acht kinderen, zijn vader was fabriekswerker en zijn moeder markthandelaar. Alleen door de vrijgevigheid van zijn familie kon hij na zijn middelbare school naar Frankrijk en later ook de Verenigde Staten vertrekken, om daar economie te gaan studeren. Zijn daaropvolgende 19-jarige carrière bij oliebedrijf Exxonmobil bracht hem met zijn gezin de hele wereld over. Vanuit het buitenland bleef Fayulu de politiek in zijn vaderland kritisch volgen.
Toen hij in 2003 naar Congo terugkeerde, kon hij zijn goede baan bij het oliebedrijf niet lang behouden vanwege zijn politieke engagement. In 2006 richtte hij zich fulltime op de Congolese politiek en groeide hij in korte tijd uit tot een van de moedigste critici van de autoritaire Joseph Kabila, de toenmalige president van Congo. Om zijn politieke steun te vergroten, leidde de voormalig olieman vele demonstraties, waarin hij zich vooral uitsprak tegen de corruptie die onder Kabila welig tierde.
Ook trok hij, anders dan veel van zijn concurrenten, de sloppenwijken van hoofdstad Kinshasa in. In zijn achtertuin (Fayulu woont in Kinshasa) wist de straatvechter een grote groep kiezers aan zich te binden. In de enorme stad (Kinshasa is met meer dan 15 miljoen inwoners een van de Afrikaanse steden met de meeste inwoners) snakten velen naar nieuw leiderschap.
Toch vertaalde Fayulu’s populariteit in Kinshasa zich niet automatisch naar de rest van het land. Verreweg de meeste van de ongeveer 100 miljoen Congolezen wonen buiten de hoofdstad. Met meer dan 2,3 miljoen vierkante kilometer landoppervlak bestrijkt de Democratische Republiek Congo bovendien een gigantisch deel van Centraal Afrika.
Om hun winkansen te vergroten smeden politici uit het westelijk gelegen Kinshasa doorgaans allianties met collega’s die elders in het land actief zijn. Op die manier werd Fayulu in november 2018 door de oppositie gekozen als hun gezamenlijke presidentskandidaat bij de algemene verkiezingen, die een maand later werden gehouden.
Vorige maand vond in Zuid-Afrika opnieuw zo’n bijeenkomst plaats tussen oppositieleiders. In Pretoria ging Fayulu om tafel met andere presidentskandidaten, waaronder de gynaecoloog Denis Mukwege, die in 2018 de Nobelprijs voor de Vrede won, en voormalig gouverneur van de mineraalrijke provincie Katanga, Moïse Katumbi.
Maar waar Fayulu hoopte op eenzelfde succesvol scenario als in 2018, liep de oppositiebijeenkomst uit op een fiasco. Fayulu zou een deel van de oppositieleiders hebben weggezet als ‘gegarandeerde dieven’, waarop zij hem ervan betichtten te heulen met Félix Tshisekedi, de huidige Congolese president. Na afloop van de hoog opgelopen ruzie keerden de leden van de Congolese oppositie onverrichter zake huiswaarts.
Terwijl Fayulu’s team achter de schermen nog koortsachtig probeert om steun onder de oppositiepartijen te vergaren (er wordt gerept over een mogelijk verbond met Nobelprijswinnaar Mukwege), lijkt de voormalig olieman zich onder de ontstane situatie rustig te houden. In de toespraken die hij sinds de mislukte Pretoria-top deed, blijft hij hameren op de standpunten die hem eerder veel volgelingen brachten: een einde maken aan corruptie, de creatie van een goedbetaald leger dat de aanhoudende strijd tegen rebellen in Oost-Congo moet beslechten, en de verbetering van basisvoorzieningen zoals water- en elektriciteitstoevoer en gezondheidszorg.
Maar zonder de steun van oppositiecollega’s elders in het land moet hij tot op het laatste moment politieke rally’s blijven organiseren om zieltjes te winnen. Tijdens de spaarzame momenten dat Fayulu de komende tijd toch in zijn kantoor zal doorbrengen, zal zijn blik vaak naar de hoek van zijn kantoor gaan. Daar liet hij in 2018 een klein, geschilderd portret van zichzelf aan de muur hangen. Onder het portret hangt op een bordje de veelzeggende zin: ‘De waarheid zal zegevieren.’
Maandenlang dreigde Fayulu de stemming van 20 december te boycotten uit protest tegen vermeende fraude met betrekking tot de kiezerslijst, tot hij in oktober toch zei zich verkiesbaar te stellen.
Fayulu werd meermaals gearresteerd tijdens door de oppositie georganiseerde demonstraties. Een keer werd hij zelfs geraakt door een rubberen kogel die door de oproerpolitie werd afgevuurd.
Zijn 19-jarige carrière voor Exxon bracht Fayulu, zijn vrouw en drie zoons naar de Verenigde Staten, Ivoorkust, Kenia en Mali. Later werkte hij ook nog in Ethiopië voor het oliebedrijf.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden