Als de uitkomst er eenmaal is, kan je er uitstekend naartoe redeneren. Aanvankelijk, op de verkiezingsavond waren het er 35. Later bleek de PVV 37 zetels te hebben behaald. Toen die getallen bekend waren, stonden er allerlei mensen op die je haarfijn konden uitleggen hoe die uitslag tot stand was gekomen. Je kan dat ‘duiden’ noemen, maar je kan beter spreken van het voorspellen van het verleden.
Ewald Engelen, schrijver en financieel geograaf, laat in de Volkskrant weten dat de PVV-stemmers protest aantekenden tegen de „overheidsversobering” en tegen de „neoliberale sloop”. Nu fulmineert van Engelen al jaren tegen die zaken, het is echt zijn refrein; de vraag is waarom dat enorme zetelaantal voor de PVV zich juist nu ‘manifesteert’, zoals dat spiritueel heet. De verklaringen had Engelen al op zak, het was alleen nog wachten op de bijbehorende uitslag. Het blijft trouwens onduidelijk of Engelen blij is met het toegenomen verzet en de PVV voor lief neemt, of de PVV zelf als de gedroomde verzetshaard ziet.
Arjen van Veelen schreef afgelopen zaterdag in NRC: „De overwinning van Wilders was een revolte tegen eenzaamheid.” De week daarvoor had Van Veelen nog wat andere redenen genoemd, die niet altijd uitblonken in consistentie, maar eenzaamheid: het is een eerbiedwaardige verklaring. Toch ook de vraag: is Nederland plotseling topland als het om eenzaamheid gaat? In 1995 schreef Pim Fortuyn zijn boek De verweesde samenleving, dat is een hele tijd en vele kabinetten geleden. Gaat die eenzaamheid dan ondergronds, om 28 jaar later uit de molshoop te kruipen?
Sowieso is het langebaandenken eerder iets voor schrijvers dan voor stemmers: 40 procent van de PVV-stemmers is pas de laatste dagen voor de verkiezingen bij die partij uitgekomen. Die eenzaamheid, het neoliberalisme, de overheidsversoberingen, ze kennen vast een langere adem. Je krijgt als leek, zomaar met een vinger in de lucht, toch het idee dat wispelturigheid de Nederlandse kiezer niet vreemd is; noem het een vorm van baldadigheid. ‘De kont tegen de krib gooien’, het is een staande uitdrukking.
Wat de kiezer ten diepste bezielde, je kan peilen wat je wilt, maar ziel en hart doorgronden lukt niet met zo’n enquêtelijstje.
Wat Wilders en zijn partij bezielt, kunnen we wel weten. Twee weken geleden deed oud-Tweede Kamerlid van de PVV Joram van Klaveren, tegenwoordig belijdend moslim, in NRC een boekje open over zijn voormalige club, die een Kremlinachtige geslotenheid kent. Het gaat de partij niet om „het aannemen van moties, amendementen of initiatiefvoorstellen.” (...), maar om „zogeheten piketpaaltjes te slaan. Met ieder voorstel de ruimte van het aanvaardbare oprekken”.
Vóór ligt de komende tijd de Grondwet, en de rekbaarheid daarvan.
Source: NRC