President Vucic is een van de meest uitgesproken Poetin-adepten in Europa: Servië is samen met Bosnië-Herzegovina tot dusver het enige land dat niet meedoet met de Europese sancties tegen Rusland. Vucic sloot vorig jaar zelfs nog een gasdeal met Poetin.
Bovendien sluimert er een conflict tussen Servië en de niet door Belgrado erkende buurstaat Kosovo. Servië wil lid worden van de EU, maar een van de belangrijkste toetredingsvoorwaarden is dat het de banden met Kosovo normaliseert. Het afgelopen jaar waren de spanningen groot, onder meer toen Kosovo aankondigde Servische kentekenplaten in het land te beboeten en toen Servië dreigde met militaire acties. Een akkoord tussen de landen, onder bemiddeling van de EU, bestaat vooral op papier: over de uitvoering zijn ze het nog niet eens. De Kosovaarse president Vjosa Osmani gaf in september Servië en Vucic nog de schuld van een schietpartij waarbij een Kosovaarse politieman werd gedood.
Mocht de door Vucic opgerichte populistische SNS-partij na zondag de macht behouden in het parlement, dan drijft Servië verder weg van de Europese Unie en wordt de kans op een nieuwe oorlog op de Westelijke Balkan alleen maar groter.
Over de auteur
Dylan van Bekkum is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Deze zomer gingen tienduizenden Serviërs de straat op na twee dodelijke schietpartijen bij scholen, waarbij zeventien mensen om het leven kwamen. Acht van hen waren kinderen. De demonstranten eisten het vertrek van Vucic en zijn regering. Volgens de demonstranten was de nationalistische, polariserende toon van Vucic grond voor de schietpartijen.
De minister van Onderwijs stapte op en Vucic voerde strengere wapenwetgeving in. Daarbij waarschuwde hij de demonstranten dat er ‘geen Maidan in Belgrado’ plaats zou vinden, refererend aan de demonstraties van tien jaar geleden op het Maidanplein in Kyiv, die het einde van de pro-Russische regering in Oekraïne betekenden.
De onvrede hield aan en de oppositie bleef vragen om nieuwe verkiezingen. Zelfverzekerd door zijn electorale dominantie gaf Vucic gehoor aan die oproep: in oktober schreef hij nieuwe parlementsverkiezingen uit, drie jaar eerder dan gepland.
Vooropgesteld: Vucic staat niet op het stembiljet, want het zijn verkiezingen voor het parlement. Zijn presidentstermijn loopt nog tot 2026. Dat weerhoudt hem er niet van de boer op te gaan om de populariteit van SNS op te krikken. De afgelopen weken verruilde hij zijn presidentiële limousine voor zijn eigen Skoda en reed hij daarin het hele land door. Hij liet zich vastleggen terwijl hij de kwaliteit van de wegen controleerde en de keuken indook met gewone Serviërs: met boeren bakte hij varkenshuid, met huismoeders pannekoeken.
Nadat Vucic de nieuwe verkiezingen had aangekondigd, keerde hij ook eenmalige toeslagen uit aan studenten, alleenstaande moeders en pensionado’s – ‘omkoping’, aldus de oppositie. Dit soort optredens en ingrepen dragen bij aan de populariteit van de president die nu dus niet verkiesbaar is. ‘60 procent van de Serviërs denkt dat ze op Vucic kunnen stemmen’, verzuchtte de opinie-onderzoeker Rasa Nedeljkov tegen de BBC.
Verkiezingen in het land zijn vrij, maar het is moeilijker vast te stellen dat ze eerlijk verlopen. Bij de vorige stembusgang in 2022 werkten de autoriteiten op sommige plaatsen onafhankelijke waarnemers tegen, die bovendien meerdere onregelmatigheden noteerden.
Oppositiepartijen beschuldigen Vucic bovendien van het gebruiken van publiek geld voor zijn campagne, iets wat hij ontkent. En sinds SNS in 2012 de macht kreeg, wordt van overheidsmedewerkers verwacht dat zij actief campagne voeren voor de partij, schrijft het journalistieke onderzoeksplatform Balkan Insights.
In de media, waarmee Vucic’ warme banden koestert, wordt zijn campagne uitgebreid verslagen: hij werd deze weken bijna iedere dag geïnterviewd. Dit jaar heeft Vucic al 250 keer het volk mogen toespreken op nationale televisie. Volgens Reporters Without Borders kennen van de Europese landen alleen Griekenland, Belarus en Albanië minder persvrijheid.
Vucic’ SNS nam in 2012 de macht over van de links-liberale Democratische Partij. Die partij viel daarna uit elkaar en een serieuze uitdager is er sindsdien niet geweest.
Een breed scala aan groene, linkse, maar ook conservatieve oppositiepartijen doen deze verkiezingen een poging en hebben zich onder één pro-Europese coalitie geschaard. ‘Servië Tegen Geweld’, heet de samenwerking, een verwijzing naar de schietpartijen op scholen. Veel zal het waarschijnlijk niet veranderen: in de recentste peilingen behoudt SNS 40 procent van de stemmen – nu heeft de partij nu 43,6 procent van de zetels in het parlement. De huidige coalitie, die bestaat uit SNS met enkele conservatieve splinters, lijkt de meerderheid te houden. De oppositiecoalitie komt niet veel verder dan 26 procent.
‘Grote politieke veranderingen zijn niet realistisch’, zegt opiniepeiler Bojan Klacar tegen Reuters. Een klein lichtpuntje is er wel voor de oppositie: tijdens de gelijktijdige gemeenteraadsverkiezingen in hoofdstad Belgrado, waar een groot deel van de protesten zich afspeelden, maakt de oppositiecoalitie kans de grootste te worden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden