Kerstbomen hergebruiken door ze terug te planten en een jaar later uit te graven – het lijkt zo’n goed idee. In de praktijk blijken de voorliefde van Nederlanders voor hun Nordmann en de grote kluit een sta-in-de-weg. ‘Ik moet ook om mijn rug denken.’
Hangend aan de steel van zijn schep probeert Lars (8) de wortels van een kerstboom los te krijgen uit de grond. Samen met zijn ouders en zusje Eva (7) plantte hij vorig jaar na de feestdagen hun kerstboom terug de grond in. Vandaag is het gezin Zeldenthuis naar de drassige akker in het Gelderse Vierakker gekomen om hun boom uit te graven voor hergebruik.
Door hun kinderen met een eigen kerstboom te laten opgroeien, hopen Okke en Jacoline Zeldenthuis een circulair zaadje in hun hoofden te planten. ‘Zodat ze zuinig leren omgaan met spullen.’
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Overijssel en Gelderland. Eerder schreef hij over landbouw, natuur, voedsel en duurzaamheid
In januari zette ook de Volkskrant na gebruik een kerstboom terug in Vierakker, waar initiatiefnemer Kerstboomgaard.nl tegen betaling de rest van het jaar voor de boom zorgt. Op de parkeerplaats brandt bij aankomst een gezellig vuurtje met erboven een pan warme chocolademelk. Aangekomen op de kerstboomgaard blijkt het Volkskrant-boompje met nummer 72 het jaar niet te hebben overleefd.
Milieu Centraal, dat huishoudens adviseert over duurzame keuzes, ziet hergebruik van een kerstboom als een positief verschijnsel. Na de optie geen boom nemen en een bestaande kamerplant naar keuze versieren, draagt de adviesorganisatie een ‘huur-’, ‘adopteer-’ of ‘tweedehands kerstboom’ aan als milieuvriendelijkste alternatief.
Het vooralsnog marginale verschijnsel duikt op steeds meer plekken op. Maar werkt het ook? Het korte antwoord: het kán werken. Het lange antwoord leidt langs een uitgebreide beslisboom vol keuzes. Zoals: kluit of afgezaagd, vlak- of diepwortelend, potgekweekt of potgedrukt.
In de meeste gevallen gaat het direct mis bij de boomkeuze. Nederlanders zijn een Nordmann-minnend volkje. Naar schatting is 60 procent van de grofweg 3 miljoen kerstbomen die jaarlijks worden verhandeld een Nordmann. Dit type heeft de klassieke kerstboomvorm, naalden die niet prikken en lang groen blijven.
Dat laatste geldt misschien in de huiskamer tot voorbij Driekoningen, maar terugplaatsers weten: in de grond is een Nordmann doorgaans voor het voorjaar bruin. Zonder kluit is iedere kerstboom ten dode opgeschreven, maar een Nordmann met kluit maakt ook weinig kans, legt Niels Hartvelt van Kerstboomgaard.nl uit.
Deze soort heeft namelijk een zogenoemde penwortel, die van nature zo diep groeit als de boom boven de grond steekt. Van die wortel blijft weinig over als de bomen machinaal worden gerooid om in een kleine pot gedrukt te kunnen worden. Dit soort Nordmanss zijn veelal bij tuincentra en bouwmarkten te koop. ‘Niet geschikt voor herplanten’, schrijft de Praxis er eerlijk bij.
Gamma en Karwei laten de Nordmanns die ze met kluit verkopen tegenwoordig in een pot kweken, laat Margreeth Pape, manager duurzaamheid voor deze bouwmarkten, weten. Dit geeft iets grotere overlevingskans, omdat het – weliswaar kleine – wortelgestel bij terugplaatsing in zijn geheel de grond in gaat.
Dat succes niet is gegarandeerd, blijkt uit de Gamma-Nordmann die de Volkskrant in Vierakker terugplantte. Boom 72 behoort tot de 15 procent op Kerstboomgaard.nl die het, ondanks ‘water, compost en liefde’ van Hartvelt en zijn partner Maaike Schoenmaker, niet overleefden.
‘Dat waren bijna allemaal Nordmannen van bouwmarkten’, zegt Hartvelt. Hij wijst om zich heen. ‘Ik wil je best elk jaar teleurstellen, maar misschien is het een idee eens naar een andere soort te kijken.’
Hartvelt wijst naar de Servische spar (Picea Omorika) en de Fraseri, die hij heeft aangeplant en in het kader van ‘boomgarantie’ meegeeft aan deelnemers die hun boom verloren. Dat zijn twee minder geïdealiseerde soorten die goed groeien in Nederland, in tegenstelling tot de Nordmanns, die veelal uit Denemarken en Duitsland komen. Ook overleven ze hergebruik beter doordat de wortels breder groeien.
Dat hergebruik – naast veel water geven als de boom eenmaal binnen staat – wel wat vraagt van de kerstboomliefhebber, blijkt uit de kruiwagens die Hartvelt heeft klaarstaan voor zijn klanten. Bedoeld om de breed uitgegraven bomen naar hun voertuigen (met aanhanger) te verplaatsen.
Gerard Krol is voorzitter van de Vereniging Nederlandse Kerstboomkwekers. Hij is sceptisch over het hergebruik van kerstbomen en denkt dat het niet op grote schaal gaat werken. Bomen met kluit gaan op de kwekerij van Krol in Boekel in potten van maximaal 12 liter. Hij schat in dat bij grote bomen een kuip van 90 liter nodig is om ze bij terugplaatsing een overlevingskans te geven.
‘Dan passen er in plaats van 100 nog maar 25 bomen op een aanhanger. Dat kost geld en zo veel wil een consument niet betalen’, zegt de man die grote partijen kerstbomen levert aan tuincentra. ‘En het moet allemaal getild worden; ik moet ook om mijn rug denken.’
Joop Spijker, onderzoeker bos- en groenbeheer bij Wageningen Universiteit, vindt de hergebruiksinitiatieven sympathiek, maar benadrukt dat de duurzaamheidswinst beperkt is. ‘De afstand die de boom moet afleggen de belangrijkste milieufactor.’
Een boom van een lokale kweker is beter dan een Nordmann van ver. Tegelijkertijd doet een autorit de milieuwinst van een herbruikbare boom snel teniet.
Bij Gamma en Karwei gaan vooralsnog alleen Deense Nordmannen over de toonbank. ‘We hebben gekeken om bomen uit Nederland aan te bieden, maar kwekers kunnen de aantallen niet aan’, zegt duurzaamheidsmanager Pape. Om dezelfde reden sneuvelde een initiatief om als bouwmarkten zelf bomen terug te plaatsen.
Voor een herbruikbare kerstboom blijft de liefhebber afhankelijk van kleinschalige initiatieven zoals in Vierakker. De familie Zeldenthuis blijkt druk met het uitgraven van een nieuwe boom, want ook die van hun heeft het niet gered.
Maar ja, een jong initiatief als Kerstboomgaard.nl heeft nog geen grote bomen. ‘Wij gaan straks langs een kweker voor een grotere’, zegt vader Okke Zeldenthuis. ‘Deze is voor oma.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden