‘Je hebt van die momenten dat je bij wijze van spreken met popcorn op de bank wil zitten, maar het is oorlog, hè?’ Kajsa Ollongren (D66), demissionair minister van Defensie, heeft dus maar weinig gezien van ‘het spektakel’ in de nieuwe Tweede Kamer. ‘Je verbaast je soms wel over hoe weinig het over de oorlog gaat en hoeveel over dingen die in mijn ogen vanzelfsprekend zijn, zoals onze grondrechten.’ De Nederlandse steun aan Oekraïne gaat ondertussen onverdroten door: donderdag werd bekend dat sinds oktober nog voor 550 miljoen euro militaire steun is verleend, waardoor het totaal komt op 2,6 miljard.
De verkiezingsuitslag is in het buitenland niet onopgemerkt gebleven, merkte Ollongren. ‘Vlak daarna was ik in Berlijn op een conferentie, waar ook burgers me vroegen wat het betekent. Over Oekraïne heb ik gezegd dat ik nog steeds een hele grote meerderheid in de Tweede Kamer zie die vindt dat we door moeten gaan met de steun. Er is nu ook een motie aangenomen die dat zegt. Toen dit kabinet aftrad, hebben we direct gezegd: we zijn niet demissionair op Oekraïne, daar gaan we gewoon mee door.’
Desondanks zet de verkiezingszege van Geert Wilders Nederland internationaal ‘wel op een andere manier neer’, zegt ze. ‘Wij zijn echt een van de voortrekkers in Europa bij het verlenen van steun aan Oekraïne. Andere landen vragen zich nu af of dat zo blijft en dat kan ik ze niet kwalijk nemen met deze verkiezingsuitslag.’
‘Staatsrechtelijk gezien zijn we demissionair tot een nieuw kabinet is gevormd − en is er geen andere optie dan dat te doen. Mijn verantwoordelijkheid leidt ertoe dat ik helemaal niet zo demissionair ben, want het versterken van de krijgsmacht, het steunen van Oekraïne, ons verhouden tot alle huidige dreigingen in de wereld op dit moment, dat gaat gewoon door. Dat is niet veranderd op 22 november. Er is niemand die denkt dat we ons nu kunnen terugtrekken achter de dijken omdat er een andere verkiezingsuitslag is gekomen.’
‘Dat zou kunnen en dat hangt inderdaad van de politieke situatie af. Maar op mijn beleidsterrein moet ik die verantwoordelijkheid dragen en het kabinet ook. Daarom is Rutte over Oekraïne heel duidelijk geweest in de Kamer. Zolang wij er zitten, gaan wij dit doen. En als de Kamer dat echt anders wil, dan komen we op terra incognita − en ik denk niet dat we daar moeten willen belanden.’
‘We weten dat Oekraïne alleen maar kan blijven vechten omdat ze steun krijgen van een heleboel landen. Het aandeel van Europa en de VS is ongeveer fifty-fifty. Dus die steun uit de VS is cruciaal. Op de heel korte termijn moeten veel toezeggingen zich nog vertalen in leveranties. Wij hebben, net als andere landen, heel veel munitie besteld voor Oekraïne en dat heel erg ver vooruit gepland en dat wordt in een constante stroom aangeleverd. De productie moet omhoog, maar voorlopig blijft dat echt naar Oekraïne stromen.
‘Hoe het in de VS zal lopen, dat durf ik niet te zeggen. Je ziet daar wel, net als in sommige andere landen, een vermenging tussen binnen- en buitenlandse politiek. De Amerikaanse verkiezingen lijken hun schaduw vooruit te werpen. Maar een fors deel van de Republikeinse Partij is nog groot voorstander van steun voor Oekraïne, en wil zelfs meer.
‘Ik hoop dat daar ook het gezond verstand zegeviert. We doen het voor de Oekraïners, maar ook voor onszelf. Als Trump terugkomt en waarmaakt wat hij heeft gezegd, ‘als jullie een probleem hebben in Europa, kom ik niet helpen’, zal dat enorme gevolgen voor ons hebben. We zijn nu allemaal bezig 2 procent van ons nationaal inkomen te besteden aan de versterking van de krijgsmacht. Maar als de Amerikanen hun rol niet meer spelen, zal dat niet genoeg zijn.’
‘Ja, maar toch even: er zit nu een beetje defaitisme in de berichtgeving. Ik begrijp dat, bijna twee jaar na het begin van Ruslands grootschalige invasie. Maar als je te veel gaat redeneren ‘Oekraïne kan niet winnen’, dan doe je precies wat Poetin wil. Hij verwacht dat wij in Europa oorlogsmoe worden.
‘Maar Poetin heeft geen enkel doel behaald waarmee hij begon. Sterker nog, hij is enorm in de problemen gekomen. Finland en Zweden bij de Navo. Hij geeft een derde van zijn overheidsfinanciën uit aan oorlog. Hij blijft mensen mobiliseren en als kanonnenvoer naar voren sturen. Niemand had op 24 februari 2022 verwacht dat Oekraïne zo succesvol zou zijn. Ze hebben veel veroverd gebied heroverd. Ze zijn heel succesvol op de Zwarte Zee en zetten druk op de Krim. Sommige oorlogen duren lang, maar we moeten het niet laten gebeuren dat Poetin aan het langste eind trekt omdat hij meer strategisch geduld heeft dan wij.’
‘Corona raakt ons in ons eigen leven, direct en de hele tijd. Deze oorlog raakt ons ook, maar dat is wat indirecter en het is normaal dat de aandacht wat verslapt met het verlopen van de tijd. De verkiezingen gingen niet over onze veiligheidssituatie in Nederland of in Europa. Er is brede overeenstemming over die 2 procent defensie-uitgaven, maar daardoor ook minder maatschappelijk debat.
‘Als de oorlog eindigt met een annexatie van Oekraïne of een deel van Oekraïne, weten we zeker dat dit op termijn een dreiging is voor het NAVO-grondgebied. Dat kan betekenen dat wij zelf betrokken worden in een oorlog. Dat willen we niet. Daarom moeten we juist nu fors inzetten op het steunen van Oekraïne en het versterken van de krijgsmacht.’
‘Het weer opstarten van oude productielijnen in Oost-Europa heeft meer tijd gekost dan we hadden gehoopt. Maar Europese landen hebben inmiddels grote contracten gesloten met defensiebedrijven. Wat munitie betreft gaat het erom productiecapaciteit op niveau te brengen en te houden. Er gebeuren dingen die nooit vertoond zijn. Binnen een jaar hebben we met een groot Amerikaans bedrijf (Raytheon, red.) een afspraak kunnen maken over het openen van een nieuwe productielijn voor Patriot-luchtverdedigingsraketten in Europa, op basis van contracten met landen als Duitsland en Nederland. Dat is cruciale capaciteit. F-16-trainingsfaciliteiten in Roemenië − ook nooit vertoond, en binnen een jaar. Er kan dus veel. Maar als jij een Oekraïense frontsoldaat bent, duurt het erg lang. Dat begrijp ik.’
(Met glimlach) ‘Nee, dat durf ik niet te voorspellen.’
‘Europa doet heel veel, maar meer is nodig. Het gaat niet alleen om politieke keuzes in de VS, maar ook over hoe de rest van de wereld zich ontwikkelt. De oorlog in Oekraïne is toch een beetje een trigger geweest voor verslechtering elders, zoals op de Kaukasus, op de Balkan, het Midden-Oosten. De Amerikanen maken zich al langer grote zorgen over eventuele acties van China. Mocht daar iets gebeuren, dan komt het meer op onszelf aan om hier in Europa de veiligheid te garanderen. Dus we moeten wel meer doen, om verschillende redenen.’
‘Ja, maar de Kamer heeft een motie aangenomen om die voortrekkersrol te blijven spelen. Het heeft geen enkele zin je kop in het zand te steken. Dit is de realiteit, daar hebben wij mee te maken. En als we dat nu niet doen, dan worden we er vroeg of laat toch mee geconfronteerd.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden