Tegen alle verwachtingen in blokkeerde Hongarije de start van onderhandelingen over de EU-toetreding van Oekraïne toch niet. Hoe kwam het zover?
Het historische fiasco waarvoor veel Europese regeringsleiders vreesden − geen extra geld én geen EU-perspectief voor Oekraïne − is niet bewaarheid. De Hongaarse premier Viktor Orbán nam donderdagavond met een unieke verdwijntruc zijn eerste veto weg, het tweede verdampt mogelijk volgende maand. Orbán kent het geheim van de Europese vergadertafel: daar tellen de leiders in beslotenheid hun politieke knopen.
De verrassing over Orbans flexibiliteit was niettemin groot. In de aanloop naar de EU-top had hij publiekelijk een dubbel ‘nee’ uitgesproken tegen Kyiv. Hij ging niet akkoord met de start van de EU-toetredingsonderhandelingen voor Oekraïne, noch met 50 miljard euro nieuwe financiële steun voor Kyiv. In een brief aan EU-president Charles Michel verzocht Orbán deze onderwerpen van de agenda af te halen om een ‘onvermijdelijke mislukking’ van de EU-top te voorkomen.
Donderdag bij aankomst in Brussel zwaaide hij nog triomfantelijk voor de camera’s met zijn veto’s, in de vergaderzaal ebde deze strijdlust snel weg. Orbán werd hard toegesproken door zijn collega’s, vooral de Baltische en Tsjechische premiers namen hem in de tang. Ze verweten Orbán met vuur te spelen door de start van de toetredingsonderhandelingen met Kyiv te blokkeren. Zijn veto zou Moskou in de kaart spelen en hem in de hoek positioneren als Poetins poedel.
Het was de Duitse bondskanselier Olaf Scholz die Orbán eerder die dag op een uitweg zonder gezichtsverlies had gewezen: verlaat gewoon even de vergaderzaal als wij de conclusies over de toekomstige uitbreiding van de EU afkaarten. En zo geschiedde: Orbán was ‘op een vooraf afgesproken en constructieve manier tijdelijk afwezig in de zaal’, heette dat in de wandelgangen. De andere leiders waren vooraf geïnformeerd over deze verdwijntruc zodat niemand vroeg: ‘Moeten we niet even op Viktor wachten?’
Waarom Orbán akkoord ging met deze unieke oplossing, weet niemand precies. Maar verschillende leiders wezen op het politieke kapitaal dat hij verspeeld zou hebben met zijn veto. Brussel is één groot, multidimensioneel onderhandelingsplatform en aan de vergadertafel van de leiders wordt de eindafrekening opgemaakt. Een ‘nee’ op zo’n belangrijk punt kost Orbán veel krediet, politiek maar ook echt: het zijn de lidstaten die beslissen of en wanneer Hongarije de 21 miljard euro aan EU-subsidies en leningen ontvangt die zijn bevroren omdat het land niet aan de regels van de rechtsstaat voldoet.
Achter de schermen een draai maken, in de wetenschap dat hij op nog zeker tachtig momenten de onderhandelingen met Kyiv kan blokkeren, is dan geen vreemde keuze. Demissionair premier Mark Rutte merkte bij aanvang van de EU-top al op dat een hardnekkig ‘nee’ Orbán ‘grote politieke schade’ oplevert. ‘Ik moet dus nog zien wat er gaat gebeuren.’
Bij het debat ’s avonds tijdens het diner over 50 miljard euro nieuwe financiële hulp voor Kyiv, toonde Orbán zich halsstarriger. Hij ziet die hulp als weggegooid geld en wil die absoluut niet via het EU-budget financieren. Als zijn 26 collega’s Kyiv willen helpen, doen ze dat maar lekker zelf.
Het Hongaarse aandeel in de steun zou de komende vier jaar circa 230 miljoen bedragen. Geen onoverkomelijk bedrag, maar twee keer door de pomp gaan op één avond was Orbán te veel. Duitsland daarentegen hield vast aan een oplossing via het EU-budget, met 27 landen als teken van eenheid.
Ook Rutte bepleitte een oplossing via het EU-budget. Hij benadrukte dat een constructie met 26 landen aparte toestemming vereist van de Tweede Kamer en die is niet gegarandeerd.
Rond half drie ’s nachts beëindigden de leiders hun discussie zonder akkoord. Michel besloot tot een extra EU-top eind januari of begin februari. Hij hoopt tegen die tijd Orbán aan boord te hijsen. Zo niet, dan ligt een plan B klaar om de miljarden voor Oekraïne met de 26 landen op te hoesten. Michel heeft alle vertrouwen in de goede afloop, respect en vertrouwen aan de vergadertafel is waar het om draait. Hij wees erop dat Orbán tijdens de EU-top zonder morren instemde met het twaalfde sanctiepakket tegen Moskou.
Source: Volkskrant