Wat wordt de erfenis van The Crown (2016-2023)? Hoe zal dit even ambitieuze als omstreden tv-drama de seriegeschiedenis ingaan? Het begon allemaal zo goed, weet u nog? Met die vrolijk vlerkerige prins Philip, en de jonge, frisse Claire Foy die onzeker en onvoorbereid het gewicht van de complete Gemenebest te torsen kreeg. Oorlogen, crises, een lange parade aan premiers, en altijd maar dat machtige, dwingende instituut – ‘de Kroon’ – dat om steeds grotere persoonlijke offers vroeg.
Terugkijkend waren die eerste delen een ongeëvenaarde verrukking, met de geweldige acteurs, gedegen historisch onderzoek, een krankzinnig productiebudget en oogverblindend visueel spektakel. Plus een (toen nog) intelligent plot, waarin de persoonlijke sores van koningin Elizabeth II en de rest van de Britse koninklijke familie vernuftig samenvielen met hoogte- en dieptepunten uit de recente wereldgeschiedenis. Met als centraal thema het symbolische belang van ‘de Kroon’, die alle persoonlijke verlangens, ambities en emoties van de leden van het koningshuis tenietdoet.
Over de auteur
Herien Wensink is chef kunst van de Volkskrant en theaterrecensent. Ze schrijft over toneel, film, series en popcultuur in bredere zin.
Bedenker Peter Morgan hield te midden van de uitzinnige kostumering en franje steeds een heldere lijn voor ogen: hier zagen wij een vrouw die zichzelf gedurende zeven decennia in het belang van haar functie heeft uitgewist. Ooit een vrouw van vlees en bloed, met ambities en verlangens, die gaandeweg vervaagde tot postzegelomtrek; geen mens meer, maar een logo.
Dat leverde in de eerste paar seizoenen een geloofwaardige worsteling op, met als hoogtepunt de tragische invulling van Olivia Colman van haar toerbeurt als koningin. Haar Elizabeth worstelde niet meer met de dwangbuis van het koningshuis, zij had zich er verbitterd in geschikt.
Maar vanaf het vierde seizoen begon de boel vervaarlijk te zwalken – hoe beter Elizabeth werd in het beteugelen van haar persoonlijkheid, des te slapper werd de spanningsboog van de serie. Daarbij liet Morgan de familie zich steeds verder terugtrekken achter hoge paleismuren, zelfingenomen en verongelijkt, waardoor het fraaie contrast met de turbulente buitenwereld uit zicht verdween. Hoe recenter de gebeurtenissen die hier vrijelijk tot fictie werden vervormd, hoe luider ook het verwijt van geschiedvervalsing.
Morgan maakte bovendien een inschattingsfout door de dunne, niet bijster interessante verhaallijn van prinses Diana uit te smeren over anderhalf seizoen. Door de nadruk op de koninklijke scheiding degradeerde The Crown in seizoen 5 definitief tot een rijk opgetuigde paleissoap.
Bij het eerste deel van het slotseizoen, sinds november te zien op Netflix, zag het er dan ook zorgelijk uit. Morgan bleef maar rondjes draaien rond Lady Di (een onuitstaanbaar pruilende Elizabeth Debicki), en creëerde een bedenkelijke verhaallijn rond Mohamed en Dodi Al-Fayed. Om over de geestverschijning van Diana nog maar te zwijgen.
Zou de serie deze schrikwekkende scriptzwaktes nog te boven komen? Het antwoord, ook tot mijn opluchting, is: ja. Grotendeels. Na de treurigstemmende start krabbelt The Crown in de finale van seizoen 6 heel behoorlijk op.
Zo goed als de eerste seizoenen wordt het niet meer. Dat komt onder meer omdat Morgan nog altijd die ene, simpele premisse hanteert – de grote persoonlijke offers die ‘de Kroon’ van de koninklijke familie vraagt. Veel nieuwe inzichten levert dat uitgangspunt inmiddels niet meer op.
In seizoen 6 zien we dan ook veel herhaling: de druk op de troonopvolger, de frustratie van de nummer twee, de rijkdom, de roem, de plaag van de paparazzi. De moeder van Kate Middleton volgt ondankbaar Mohamed Al-Fayed op als profiteur die haar kind hoog wil laten trouwen. Daarbij wil de onhandige universiteitsromance van William en Kate maar niet meeslepend worden – al is serie-Kate (Meg Bellamy) aanmerkelijk interessanter dan de echte (iets dat helaas niet geldt voor de lethargische William-vertolker Ed McVey). De erg leuke acteur Luther Ford mag niet veel meer spelen dan een karikatuur van de rebellerende prins Harry.
Maar dit is wel het seizoen van Imelda Staunton, die in de nadagen van haar Elizabeth nu eindelijk kan gloriëren, wat ze beurtelings droogkomisch en diep ontroerend doet. Seizoen 6 staat in het teken van afscheid – we verliezen achtereenvolgens Diana, prinses Margaret en de ‘Queen-Mum’; en Staunton gaat overtuigend gebukt onder de rouw. De vergankelijkheid doet Elizabeth onvermijdelijk ook nadenken over haar eigen afscheid. In een bizarre, tragikomische scène is ze gedwongen alvast het protocol voor haar eigen begrafenis door te nemen.
Gebleven zijn de majestueuze beelden van parades, pleinen en paleizen, van koninklijke bedrijvigheid en grandeur. Plus de vaak adembenemende prestaties van een hele reeks Britse topacteurs. The Crown heeft eigenhandig een complete nieuwe generatie wereldsterren gecreëerd, waar na seizoen 6 ook Viola Prettejohn en Beau Gadsdon als verbluffend goed gecaste tienerversies van Elizabeth en prinses Margaret toe mogen worden gerekend. De dynamiek tussen de twee zussen – altijd al een belangrijke centrale as – zorgt in aflevering 8, Ritz, voor een zielroerend hoogtepunt.
Aandoenlijk is ook aflevering 6, Ruritania, waarin wordt onderzocht hoe het Britse koningshuis kan worden versoberd en gemoderniseerd. Heeft de Queen echt tien herauten en een overgeërfde valkenier nodig? En wat te doen met de koninklijk astronoom, of de fluitspeler van de vorst? Hier treft Morgan scherp de schoonheid van tradities en rituelen. Die kunnen ridicuul en verouderd lijken, maar we kunnen – en willen – ook niet helemaal zonder. Tegelijk weet de kijker natuurlijk dat voor het koningshuis in deze vorm onvermijdelijk het einde nadert.
In het monumentale slotbeeld zien we Staunton als een nietig, klein poppetje verdwijnen tegen het decor van een reusachtige kathedraal. Met het overlijden van Elizabeth II in 2022 vers in het geheugen, is dit een extra aangrijpende en veelzeggende scène. Queen Elizabeth was uiteindelijk maar een tijdelijke belichaming van dat vreemde, machtige, onwrikbare instituut. Maar als de langst regerende monarch was ze wel een legendarische. Je hoeft niet koningsgezind te zijn om daar de schoonheid en het drama van in te zien. Dat blijft uiteindelijk de kracht van The Crown.
THE CROWN, SEIZOEN 6, deel 2
★★★★☆
Drama
Van Peter Morgan.
Met Imelda Staunton, Jonathan Pryce, Dominic West e.a.
6 afleveringen van circa 50 min.
Te zien op Netflix
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden