Het zal u vast niet zijn ontgaan dat het zogeheten intersectionele denken aan een gestage opmars bezig is. Een jaar of zeven, acht geleden waaide het over uit de Verenigde Staten, als een toen nog licht exotisch gedachtengoed. Tegenwoordig is het breed geaccepteerd, ondermeer dankzij de popularisering door Joris Luyendijk in zijn zevenvinkjesleer.
Over de auteur
Elma Drayer is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In mijn eigen woorden: hoe meer kenmerken van onderdrukte, achtergestelde en/of gemarginaliseerde groepen je bezit, des te zwaarder je bestaan zal zijn. Gegevenheden als afkomst, huidskleur, geslacht, seksuele voorkeur, gezondheid beïnvloeden nu eenmaal hoe je in het leven staat én hoe anderen naar je kijken. Voorbeeld: in dit ondermaanse heb je als vrouw al te maken met tegenwind, als vrouw van kleur nog meer, laat staan als vrouw van kleur die tevens queer is en/of een handicap heeft. Het omgekeerde geldt uiteraard evenzeer: hoe meer kenmerken je bezit van geprivilegieerde groepen, des te groter de kans dat je fluitend door het leven gaat.
Rond dezelfde tijd raakte ook een ander nieuw Amerikaans concept in zwang: het slachtoffer heeft altijd gelijk. Oftewel: wie seksueel geweld of ander grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt verdient geen twijfel, scepsis of relativering maar onvoorwaardelijke steun. Op beide concepten valt volgens mij behoorlijk wat af te dingen – maar vooruit.
En toen werd het zaterdag 7 oktober. Met een wreedheid die zich amper laat navertellen richtte Hamas die dag een bloedbad aan in het zuiden van Israël. Naar eigen zeggen wilde het daarmee aandacht vragen voor de situatie in Gaza. Ruim twee maanden later kun je gerust concluderen dat het in die opzet glansrijk slaagde.
Tot Hamas’ methodes van aandacht vragen behoorden verkrachtingen. Dat hoeft niemand te verbazen. Verkrachting als wapen is waarschijnlijk zo oud als de mensheid zelf. Zie alleen al het seksueel geweld dat de Russische bevrijders zich in 1945 permitteerden in nazi-Duitsland, zie de verkrachtingen in voormalig Joegoslavië in de jaren negentig, zie wat er in deze eeuw gebeurde met jezidimeisjes en -vrouwen onder het kalifaat van IS.
Vrijwel onmiddellijk na 7 oktober kwamen filmpjes, foto’s en verhalen naar buiten die getuigden van seksuele wreedheden begaan door Hamas. Toch duurde het eindeloos totdat er brede aandacht voor kwam en er openlijke veroordelingen klonken. António Guterres, opperbaas van de Verenigde Naties, had bijna twee maanden nodig voor hij zich erover uitsprak. En pas toen de BBC vorige week een lang verhaal publiceerde waarin slachtoffers en getuigen hun verhaal deden ontwaakte goddank ook de Nederlandse pers.
Interessant: afgelopen zaterdag behandelde de ombudsman van NRC het thema na een vraag van een lezer die zich erover verbaasde. Desgevraagd erkende de plaatsvervangend chef buitenland dat de verslaggeving in haar krant over Hamas’ verkrachtingen tot nu toe ‘summier’ was geweest. Maar, zei ze, het kost nu eenmaal tijd om er ‘context’ aan te geven.
(Ik snap niet helemaal waarom misdaden tegen de menselijkheid nadere context nodig hebben, maar dat ligt ongetwijfeld aan mij.)
Van feministische zijde blééf de stilte verpletterend, zeker in Nederland. Niet-Joodse feministen die zich er openlijk over uitspraken op sociale media? Die vlammende opiniestukken schreven? Idem columns? Je moet ze met een lantaarntje zoeken. Aan j’accuses tegen Israël daarentegen nog steeds geen gebrek.
Al met al waren het intersectioneel gesproken leerzame maanden. Ten eerste leerde ik dat solidariteit met het leed van de Gazanen niet gepaard kan gaan met oog voor Israëlisch leed. Dat het een op mysterieuze wijze het ander uitsluit. Ten tweede leerde ik dat intersectioneel denken zich niet uitstrekt tot Joods-Israëlische vrouwen. Hoewel afkomst en geslacht overduidelijk beslissend waren voor hun lot op 7 oktober speelde dat in de beeldvorming nauwelijks een rol. Ten slotte leerde ik dat Joods- Israëlische vrouwen als ze seksueel zijn misbruikt geen blinde steun verdienen maar oorverdovend zwijgen.
Heus, lieve lezer, ik doe mijn best de logica te doorgronden die erachter schuilt. Maar het valt mij niet licht.
In 2023 bood de koning excuses aan voor het slavernijverleden en wist taalwonder ChatGPT binnen één jaar honderden miljoenen gebruikers aan zich te binden. Finland trad toe tot de Navo. Turkije en Syrië werden getroffen door aardbevingen, Hamas en Israël raakten in oorlog. Nieuwkomer BBB werd de grootste in alle provincies, het kabinet viel over een asielcrisis - waarna de PVV won. Met Barbie maakte Greta Gerwig als eerste vrouwelijke regisseur een film die meer dan 1 miljard dollar opbracht. Jenni Hermoso rekende af met seksisme (‘De kus’) in het Spaanse voetbal. Europa ging deze zomer gebukt onder extreem weer. En Donald Trump werd de eerste Amerikaanse president van wie een mugshot is genomen.
De wereld staat nooit stil, maar heeft dit jaar iets u zó geraakt, dat u daardoor van mening bent veranderd? Welk standpunt heeft u verlaten, welk nieuw perspectief heeft u verrijkt? Laat ons weten waarover u radicaal van opvatting bent veranderd en door welke nieuwsgebeurtenis dat is veroorzaakt.
Stuur uw bijdrage (max. 200 woorden) voor 19 december naar brieven@volkskrant.nl. Een selectie zal in de laatste week van het jaar worden gepubliceerd.
Source: Volkskrant