Een luid applaus klinkt om zeven uur uit het rechterdeel van de Kamerbankjes, als het stembureau de uitslag van de geheime, schriftelijke stemming bekend heeft gemaakt. De Tweede Kamer, die na de verkiezingsuitslag van 22 november flink naar rechts is opgeschoven, krijgt nu ook een voorzitter van PVV-huize. Na kansloze nederlagen in 2016 en 2021 slaat Bosma dit keer overtuigend toe: hij verslaat Van der Lee in twee rondes, met 75 tegen 66 stemmen (er gaan ook 5 stemmen naar tijdelijk voorzitter Roelien Kamminga van de VVD, die geen kandidaat is).
Er gaat een lang debat aan Bosma’s zege vooraf. Vanaf kwart voor elf donderdagochtend stellen eerst de vijftien fracties in de Kamer vragen aan beide kandidaten. Na de lunchpauze worden die door Bosma en Van der Lee uitgebreid beantwoord, wetende dat zij in een nek-aan-nekrace zijn verwikkeld.
Als het aan de PVV ligt, moet de verkiezing ‘objectief’ verlopen: het moet vooral niet over inhoudelijke standpunten gaan. Al vroeg op de dag benadrukt PVV-Kamerlid Gidi Markuszower dat de twee kandidaten in deze openbare sollicitatie veel gemeen hebben. ‘Beide heren zijn woonachtig in onze hoofdstad. Beide heren zijn afgestudeerde politicologen aan dezelfde universiteit. Beiden zijn houders van veel van de zogenaamde zeven vinkjes en beide heren zijn in de maand juli van hetzelfde jaartal geboren.’
Dat jaartal is 1964, de bedoelde universiteit is die van Amsterdam, in het bijzonder de faculteit sociale wetenschappen. ‘Waarmee maar weer eens is bewezen dat marxistische indoctrinatie niet het einde van je loopbaan hoeft te betekenen’, zegt Bosma daarover later op de dag, met het soort kwinkslag waarvoor hij de afgelopen jaren als ondervoorzitter vaak werd geprezen.
Markuszower voegt nog toe dat beiden ook veel Kamer-ervaring hebben, al wint Bosma het op dit punt van Van der Lee: de PVV’er is al Kamerlid sinds 2006. Hij zit bovendien sinds 2010 in het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer. Van der Lee werd Kamerlid in 2017 en trad een jaar later toe tot het presidium.
Volgens Markuszower heeft Bosma – ‘we doen hem sinds jaar en dag in de aanbieding’ – ruimschoots bewezen dat hij een goede voorzitter is. ‘Anders dan gewoonlijk voeren wij vandaag geen partijpolitiek debat met elkaar’, meent de PVV’er. ‘Wij hoeven de kandidaten dus niet op hun politieke kleur of standpunten te beoordelen, slechts op hun competenties als een neutrale voorzitter van de gehele Kamer.’
Maar daar is niet iedereen in de Kamer het mee eens. In de functieomschrijving voor de nieuwe voorzitter wordt groot belang gehecht aan diens verbindende en representatieve kwaliteiten. Op dat punt heeft Bosma volgens de linkse en progressieve partijen een heel wat minder solide reputatie dan als strakke, humoristische ondervoorzitter.
Het nieuwe Kamerlid Dogukan Ergin van Denk legt daar de vinger op. Hij vindt dat mensen tegen ‘bepaalde functies’ in bescherming moeten worden genomen. ‘Soms moet je het hun niet aandoen dat ze bij wijze van spreken als een schizofreen geplet worden tussen hun ware dna enerzijds, en het zich gedragen naar een functie anderzijds. Kunt u zich voorstellen hoeveel zweetdruppels de heer Bosma moet laten als een staatshoofd van een islamitisch land ontvangen moet worden? Of als hij ziet hoe leerlingen van een islamitische basisschool hier worden rondgeleid?’
Bosma, die de islam ooit betitelde als ‘een middeleeuwse woestijnideologie’, zegt daarop: ‘Als ik in dit parlement een klas met scholieren rondleid, hebben zij de dag van hun leven.’
Ook D66-Kamerlid Joost Sneller roept uitspraken over pers, parlement en rechtspraak uit het verleden van Bosma en zijn fractievoorzitter Geert Wilders in herinnering, en concludeert: ‘Ik zie niet hoe iemand die het wantrouwen in instituties aanwakkert, ons zou kunnen vertegenwoordigen.’
Dan is er nog het amendement uit september vorig jaar, waarin Forum voor Democratie opperde dat de Kamervoorzitter altijd iemand van een oppositiepartij moet zijn. De hele PVV-fractie, inclusief Bosma, stemde voor. De PVV’er zegt dat dat niet meer relevant is, omdat het voorstel werd weggestemd. Van der Lee is zo vriendelijk Bosma te hulp te schieten, door op te merken dat het sowieso een slecht voorstel was.
De stemming is geheim en ieder Kamerlid kan zijn eigen afweging maken, maar uit de stemverhouding valt af te leiden dat Bosma zijn zege te danken heeft aan de steun binnen BBB, VVD en NSC, de drie beoogde regeringspartners van de PVV. Lang niet alle fractieleden van die partijen hebben op Bosma gestemd, maar wel voldoende voor een meerderheid.
Van Lee moet het vooral doen met de steun van zijn eigen partij en andere linkse en progressieve fracties als D66, Partij voor de Dieren en Volt. Hij weet niet genoeg Kamerleden uit het rechtse kamp voor zich te winnen.
De zege van Bosma maakt duidelijk dat het politieke isolement van Wilders’ partij nu definitief is doorbroken. Nooit eerder wist de PVV zo’n belangrijke en symbolische positie in de wacht te slepen. Bosma, het nieuwe boegbeeld van de Kamer, wijst er in zijn dankwoord op dat vertegenwoordigers van de PVV in het verleden juist met uitsluiting te maken kregen. ‘Ik draag mijn overwinning aan hen op.’
Daarna houdt Bosma het al snel weer luchtig. ‘Ik dank iedereen die op mij gestemd heeft. En wie dat niet gedaan heeft, gaat dat nog wel merken in zijn spreektijd.’ Een ‘geintje’, haast Bosma zich te zeggen. ‘Politiek is een serieuze zaak. Maar laten we alsjeblieft ook een beetje lol hebben met elkaar de komende tijd.’ Zeker de linkse partijen lijken daar nog niet helemaal voor in de stemming.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden