Samenvatting gemaakt met behulp van AI
"Er zijn een paar problemen met vuurwerk", legt Paulien van der Geest van kenniscentrum Milieu Centraal uit. Dat begint met buskruit. Dit vormt de belangrijkste brandstof voor vuurwerk en zorgt voor de knal.
De verbranding van buskruit levert veel fijnstof op. Dit zorgt voor luchtvervuiling en is slecht voor de gezondheid. Ook gezondheid van mens en dier valt onder de parapluterm 'duurzaamheid' zoals het CBS dit omschrijft. Duurzaamheid gaat namelijk over meer dan het klimaat.
Fijnstofdeeltjes zijn vaak zo klein dat ze via de neus en mond diep in de longen kunnen komen. Vooral mensen met longproblemen zoals astma kunnen hier extra last van hebben. Daarom waarschuwt het RIVM als het windstil is en niet regent met Oud en Nieuw, want dan blijft fijnstof langer hangen.
Knalvuurwerk zorgt daarnaast voor stress bij dieren en mensen die bang zijn voor vuurwerk. Dieren zijn soms nog dagenlang van slag na Oud en Nieuw. Zowel in het wild als bij mensen thuis. "Ik ken geen huisdier dat erg blij van vuurwerk wordt."
'Op Oudejaarsavond - kort na middernacht - schieten de concentraties fijnstof omhoog', schrijft Milieu Centraal op haar website. In 2020 was er geen vuurwerkverbod. Toen was de concentratie fijnstof volgens het kenniscentrum in steden 33 keer hoger dan normaal. 'In Den Haag was de hoeveelheid fijnstof zelfs bijna 100 keer zo hoog.' De jaren erop zorgde een vuurwerkverbod voor lagere hoeveelheden fijnstof in de lucht.
Toch is siervuurwerk de echte boosdoener. Dat bevat niet alleen buskruit, maar ook zware metalen als barium, antimoon en strontium. "Die zijn schadelijk voor de gezondheid van mens en dier." Die metalen komen terug in de bodem en in het water.
"Dat fijnstof verwaait wel weer, maar die zware metalen blijven gewoon in de natuur." Van der Geest was vooral onder de indruk van koper. Dat is ook vaak in siervuurwerk te vinden. "18 procent van het koper dat in oppervlaktewater wordt gevonden, komt uit vuurwerk."
Vanwege de bestanddelen en het korte karakter van vuurwerk ligt een duurzame variant niet echt voor de hand. "Laten wij voorop stellen dat vuurwerk nooit 100 procent duurzaam zal worden", staat op een vuurwerkverkoop-website. Dat verklaart ook waarom een expert duurzaam leven er nog nooit van heeft gehoord. Want voor het telefoontje van NU.nl kende Van der Geest het fenomeen ook niet.
"Bij het afsteken van vuurwerk zal altijd fijnstof vrijkomen", bevestigt Joost van Lingen schriftelijk. Hij doet bij TNO onderzoek naar milieuvriendelijker vuurwerk.
Bij aanbieders van duurzaam vuurwerk valt vooral op dat de zware metalen worden vervangen. Zo schrijft Dream Fireworks op haar website dat zij lithium, natrium, kalium, rubidium en cesium gebruiken. Daardoor zou het milieu minder worden belast.
"Duurzaam vuurwerk maakt gebruikt van andere ingrediënten en is daardoor schoner, echter ook significant duurder en kan niet voor onbepaalde duur worden opgeslagen", zegt Van Lingen.
Van der Geest is kritisch. Bijvoorbeeld als het gaat om het gebruik als lithium. Daar worden ook batterijen van gemaakt. Daarom is die grondstof heel belangrijk om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.
"De vraag met schaarse grondstoffen is altijd waar je het voor gaat gebruiken." Ze wijst erop dat we zo'n grondstof in vuurwerk, maar heel kort gebruiken. Je steekt het aan en vaak is de kleurenexplosie na maximaal een minuut weer voorbij. Recycling van de metalen is lastig, want deze komen overal terecht.
"Je kunt er ook voor zorgen dat er minder rook ontstaat, waardoor de kleureffecten beter zichtbaar zijn", zei Van Lingen op NEMO Kennislink in 2022. "Minder rook betekent ook minder fijnstof."
Volgens Van Lingen wordt dit soort vuurwerk al gebruikt in amusementsparken als Disneyland. Het is niet te koop voor consumenten, zei hij vorig jaar. Hij verwacht niet dat dat gaat veranderen, zegt hij nu.
Sommige mensen leggen de nadruk op de verpakking van het vuurwerk, valt Van der Geest op. De recycling van het kartonnen doosje, bijvoorbeeld. Daar is zij niet van onder de indruk. De impact daarvan is heel klein in vergelijking met het buskruit en de metalen. "Ik denk dat je heel kritisch moet zijn wat onder kopje duurzaam wordt geschaard", benadrukt zij. "Alternatieven zijn er vrijwel niet."
"Het duurzaamste vuurwerk is niet afgestoken vuurwerk", zegt Van der Geest. Van Lingen bevestigt dat ook: "Wil je verduurzamen dan is het simpelste wat je kan doen minder of helemaal geen vuurwerk meer afsteken."
Maar Van der Geest wil de pret niet helemaal drukken. Daarom heeft ze wel wat tips voor mensen die het nieuwe jaar iets duurzamer willen starten, maar wel vuurwerk willen afsteken.
De eerste tip: "Koop vooral geen illegaal vuurwerk." Daarin zitten vaak de meest schadelijke metalen, zoals cadmium, als al duidelijk is wat er in zit.
Daarnaast raadt ze aan om vuurwerk samen met de buurt te kopen en op één plek af te steken. Dat is ook nog eens veiliger. Daarna is het afval ook veel makkelijker op te ruimen. "Hoe eerder je het opruimt, hoe beter het is."
"Zet gelijk een vuilniszak bij de voordeur", raadt Van der Geest daarom aan. Als je het afval snel weggooit, kunnen de schadelijke stoffen niet in de bodem en het water terechtkomen óf in de buik van een trouwe viervoeter. Op sommige plekken worden opruimacties georganiseerd op 1 januari. Dat vindt Van der Geest ook goede initiatieven.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen