Zenuwslopende uren gingen eraan vooraf, maar uiteindelijk hoorde Claudine Gay, voorzitter van Harvard University, dinsdag dat ze aan mocht blijven. ‘We bekrachtigen onze steun’, schreef het bestuur in een verklaring. ‘Zij is de leider die ons door de grote maatschappelijke uitdagingen kan loodsen.’ Afgelopen juli trad Gay aan, als eerste zwarte vrouw in de geschiedenis van ‘s werelds beroemdste universiteit. En bijna lag ze er alweer uit.
Sinds Hamas afgelopen oktober Israël aanviel kwam Gay, net als verschillende andere universiteitsvoorzitters, zwaar onder vuur te liggen. Ze zouden hun afschuw voor de aanslag niet snel genoeg hebben uitgesproken. Bovendien zouden ze voor studenten die protesteerden tegen de bommenregen van Israël op Gaza te coulant zijn geweest. Uit woede trokken grote geldschieters honderden miljoenen dollars aan donaties terug.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Vorige week riepen Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden de Harvard-baas op het matje. Ook de hoofden van het Massachusetts Institute of Technology en de University of Pennsylvania moesten uitleg komen geven. Zij werden urenlang ondervraagd over de protesten op hun campussen.
Hun ondervraging verliep rampzalig. Op verschillende campussen riepen studenten op tot een ‘intifada’ – een opstand tegen de Israëlische bezetting. Sommige Amerikanen stellen dat gelijk aan genocide. ‘Is het oproepen tot genocide op Joden in strijd met de gedragscode of de regels met betrekking tot pesten en intimidatie?’ vroeg Republikeins Congreslid Elise Stefanik aan de drie universiteitsvoorzitters. Ze kreeg geen ‘ja’ of ‘nee’ als antwoord.
‘Dit is een moreel falen van het leiderschap van Harvard en het leiderschap in het hoger onderwijs’, vond Stefanik. Lizz Magill, de voorzitter van de University of Pennsylvania stapte kort daarop op vanwege alle kritiek. ‘One down’, reageerde Stefanik. ‘Two to go.’ Dat Gay wel mag aanblijven, zal een teleurstelling zijn voor de Republikeinen. Toch hebben zij met deze kwestie iets bereikt wat al langer op hun agenda staat, en in verschillende staten al gaande is: de aanval openen op het Amerikaanse onderwijs.
Voorzitters in Republikeinse val
Volgens experts zijn de drie voorzitters met open ogen in een Republikeinse val gelopen. ‘Dit was niets meer dan politiek theater’, zegt Richard Chait, een gepensioneerde Harvard-docent. ‘Het ging de Republikeinen niet om antisemitisme, maar ze maakten van het moment gebruik om zichzelf in de schijnwerpers te plaatsen.’
Feitelijk hadden de voorzitters met hun antwoorden gelijk. ‘Het hangt van de context af’, zei Gay tijdens het verhoor. Dat klopt: zelfs wanneer woorden tot geweld oproepen, worden degenen die ze uitspreken beschermd door het Eerste Amendement van de Amerikaanse Grondwet. Mensen worden in de meeste gevallen pas strafbaar als ze overgaan tot actie.
Hoewel er feitelijk nooit om genocide werd geroepen op hun universiteiten, was het kwaad al geschied. Ook veel Democraten vonden dat voorzitters in harde bewoordingen afstand hadden moeten nemen van elke suggestie in die richting. Maar met hun voornemen correct te blijven en door zich te verschuilen achter hun reglementen versterkten zij onbedoeld de rechts-populistische kritiek: dat Amerika’s topuniversiteiten zijn verworden tot elitaire bolwerken op afstand van de maatschappij.
Tijdens het verhoor werden allerlei rechtse stokpaardjes erbij gehaald zoals thema’s rondom diversiteit en transgenders. Volgens Chait, die als adviseur werkt van allerlei onderwijsinstellingen, toont dit iets aan wat hij al langer ziet: dat het hoger onderwijs een strijdtoneel is van conservatief Amerika. ‘Universiteiten worden als broeinest gezien van progressieve mensen die conservatieve ideeën afkeuren’.
Al jaren roepen Republikeinen dat hogere onderwijsinstellingen linkse bolwerken zijn waar geen ruimte is voor het conservatieve gedachtegoed. In Republikeinse staten worden boeken verwijderd uit schoolbibliotheken. Donald Trump zegt als president zelfs het ministerie van Onderwijs te willen afschaffen. Terwijl onderwijsvoorzieningen afbrokkelen, worden universiteiten en scholen daardoor juist afhankelijker van donateurs.
Risa Lieberwitz , rechtendocent aan Cornell University, doet al jaren onderzoek naar de vrijheid van meningsuiting op scholen. Zij constateert hoe Amerikaanse politici, maar ook donateurs, steeds vaker het domein van de universiteitscampussen betreden. ‘Zo ondermijnen zij ons vermogen om levendige discussies te voeren en gedegen wetenschappelijk onderzoek te blijven doen. Intimidatie door donateurs en politici zorgt voor zelfcensuur bij docenten en besturen, en dat is gevaarlijk.’
Republikeins Congreslid Stefanik verspreidde vorig jaar zelf nog The Great Replacement Theory via Facebook-advertenties. Witte mensen zouden volgens dit complot worden vervangen door migranten. Wie daarachter zouden zitten? De Joden.
Hoewel op Harvard deze week opluchting werd ervaren, is het voor de onderwijsinstellingen duidelijk geworden dat ze zich beter zullen moeten wapenen tegen rechts-conservatieve aanvallen. ‘In Florida en meer staten wordt het hoger onderwijs al langer aangevallen’, zegt rechtendocent Lieberwitz. Volgens haar zouden de controverses die op campussen zijn ontstaan over gevoelige thema’s juist tot méér ongemakkelijke discussies moeten leiden, in plaats van minder.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden