Orbán is dé man van de EU-top. Vrijwel alle Europese regeringsleiders hebben afgelopen weken de Hongaarse premier gebeld, bezocht of uitgenodigd. Het zal hem goed hebben gedaan, zo veel aandacht en respect krijgt Orbán gewoonlijk niet van zijn EU-collega’s.
Achter het gecoördineerde charmeoffensief richting Boedapest schuilen geen ontluikende kerstgevoelens over broederschap en vergevingsgezindheid. Verre van dat, de handreiking naar Orbán berust louter op politieke noodzaak: hij dreigt de EU-top op te blazen met een hard ‘nee’ tegen zowel nieuwe financiële steun voor Oekraïne als tegen het starten van de onderhandelingen met Kyiv over het EU-lidmaatschap. En dat fiasco – voor zowel Oekraïne als de EU – willen de andere 26 EU-leiders coûte que coûte voorkomen.
Verrassend is de opstelling van de autocraat Orbán allerminst. Sinds de invasie van Oekraïne door Rusland schaart hij zich meer aan de kant van Moskou dan van Brussel. Tijdens de laatste EU-top in oktober maakte Orbán kenbaar geen verhoging van het EU-budget met 50 miljard euro voor Oekraïne te zullen accepteren. Hij meent dat hulp aan Kyiv (financieel én militair) nergens toe leidt, dat president Volodymyr Zelensky vrede moet sluiten met Moskou en eerst de corruptie moet aanpakken voor er een euro extra wordt overgemaakt. Orbán heeft, net als alle andere leiders, een veto bij dit besluit.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Dat veto heeft hij ook bij het tweede knelpunt op de EU-top: de start van toetredingsonderhandelingen met Kyiv. In een brief begin deze maand aan EU-president Charles Michel verzocht Orbán ook dit onderwerp van de agenda van de EU-top af te halen ‘omdat het overduidelijke gebrek aan consensus onvermijdelijk tot een mislukking zal leiden’.
Die waarschuwing heeft effect gehad, getuige de ‘spontane’ gesprekken van Orbán met de meeste leiders, inclusief demissionair premier Mark Rutte. Het voorstel van de Europese Commissie om het EU-budget tussentijds te verhogen, is gestript. Naast 50 miljard euro voor Oekraïne (voor 2024-2027) vroeg de Commissie nog eens 49 miljard euro voor andere zaken. Dat stuitte op breed verzet, waarachter Orbán zich in oktober prettig kon verschuilen.
Inmiddels resteert van het Commissievoorstel vrijwel alleen nog de 50 miljard euro voor Kyiv. Daarover zijn 26 landen het eens. Ook Slowakije, dat eerder met Hongarije optrok, tekent vooralsnog geen protest aan. Daarmee staat Orbán geïsoleerd.
EU-diplomaten zeggen dat de 26 leiders zich niet zullen laten tegenhouden door Orbán op zo’n belangrijk punt. De miljarden zijn niet alleen van vitaal belang voor Oekraïne, maar ook voor de geloofwaardigheid van de EU, die sinds de invasie heeft herhaald Kyiv ‘zo lang als nodig’ te steunen. Volhardt Orbán in zijn verzet, dan is er een Plan B om de 50 miljard euro buiten hem om bijeen te sprokkelen. ‘Er is altijd een alternatief’, zei commissaris Johannes Hahn (Budget) onlangs.
Dat is niet zo bij het besluit over de start van de toetredingsonderhandelingen. Daarvoor zijn maar twee opties: ja of nee. Wel kan met woorden een ‘ja’ voor Orbán worden verzacht; de feitelijke onderhandelingen beginnen immers niet voor april volgend jaar. De EU moet eerst – wederom met unanimiteit – haar onderhandelingsmandaat opstellen. Elk land heeft sowieso circa negentig veto’s in het hele toetredingsproces, dat kan expliciet vermeld worden. Maar diplomaten betwijfelen of Orbán meegaat in zo’n verbaal verkoopsucces.
Naast de politieke meningsverschillen maken de EU-diplomaten zich zorgen over de persoonlijke animositeit tussen de leiders. Orbán ligt steevast overhoop met onder anderen de Estse premier Kaja Kallas en voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. Ook de nieuwe Poolse premier Donald Tusk is beslist geen vriend van Orbán. Als de vlam in de pan slaat, is de top definitief mislukt.
Daar komt bij dat Orbán zich geschoffeerd voelt door Zelensky, die hem vorig jaar publiekelijk de les las tijdens een EU-top. Dat is hij niet vergeten. Zelensky beseft dat ook, hij sprak deze week met Orbán bij de inhuldiging van de nieuwe Argentijnse president.
EU-ambtenaren hopen dat Orbán wat toegeeflijker is nadat de Commissie woensdag 10 miljard euro aan EU-subsidies voor Hongarije vrijgaf. Dat geld was maandenlang geblokkeerd omdat onder leiding van Orbán de Hongaarse rechtsstaat is uitgehold. Dat is ten dele rechtgezet, reden voor de Commissie om de geldkraan open te draaien. Ruim 21 miljard euro voor Hongarije blijft overigens bevroren.
Niemand waagt zich aan uitspraken over de slaagkans van de EU-top, noch over de dag en het tijdstip waarop die eindigt. Als het fout gaat, krijgt niet alleen Oekraïne een dubbel ‘nee’, maar worden in de slipstream daarvan ook besluiten over de EU-kansen voor Moldavië, Georgië en de Westelijke Balkan mogelijk geparkeerd. Rutte en zijn collega’s zullen in dat geval eendrachtig Orbán als de boosdoener neerzetten om de reputatieschade voor de Unie te beperken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden