Het voorzitterschap van de Tweede Kamer was lang vooral een erebaan voor politieke veteranen. Formele macht heeft de voorzitter amper. Hij of zij kan de agenda enigszins beïnvloeden, maar moet verder vooral doen wat de meerderheid in de Tweede Kamer wil en daarnaast het parlement vertegenwoordigen bij herdenkingen en recepties.
Toch is ook het voorzitterschap een onlosmakelijk onderdeel geworden van politieke strijd. De kandidaten die zich donderdag in een debat presenteren - Martin Bosma (PVV) en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) - moeten rekening houden met een wilde rit in de voorzittersstoel. Anouchka van Miltenburg (VV), Khadija Arib (PvdA) en Vera Bergkamp (D66): al hun voorgangers liepen krassen op de afgelopen tien jaar.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 kreeg hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn onthullingen over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in de VS en Rusland.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Bosma en Van der Lee weten waar ze aan beginnen. De twee kandidaten zitten samen al jaren in het presidium, dat de dagelijkse leiding heeft over de Kamer en de laatste periode onderzoek liet doen naar klachten van ambtenaren over Arib.
In zijn sollicitatiebrief noemt Bosma de sociale veiligheid van het Kamerpersoneel ‘een erekwestie’. Wel vond de PVV'er in het verleden dat de voorzitter zich niet moet bemoeien met de gang van zaken binnen fracties. Toen Arib in 2018 een onderzoek wilde uitvoeren naar grensoverschrijdend gedrag richting vaak jonge fractiemedewerkers was Bosma daar binnen het presidium op tegen, bevestigen meerdere bronnen.
Volgens de PVV’er, die al Kamerlid is sinds 2006, is de veiligheid van de eigen medewerkers een verantwoordelijkheid van de partijen. Zo werkte het ook toen NRC in 2021 onthulde dat Bosma’s fractiegenoot Dion Graus door twee medewerkers werd beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag. De Kamervoorzitter was daarvan op de hoogte, maar kon niks ondernemen. Wilders bleef pal achter Graus staan.
Van der Lee wijst er in zijn brief op dat hij - anders dan Bosma - ervaring heeft in het leiden van een grote organisatie. De GroenLinkser zat jarenlang in het bestuur van ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib. Wel moest Van der Lee kort na zijn aantreden in 2017 als Kamerlid excuses aanbieden omdat in zijn bestuursperiode intern al kennis was over een groot misbruikschandaal bij de Britse tak. Volgens de GroenLinkser had Oxfam daar in 2012 meer openheid over moeten bieden.
Bosma en Van der Lee beloven allebei dat ze als voorzitter boven de partijen zullen staan. Desondanks zullen politieke afwegingen bij de verkiezingsstrijd een grote rol spelen. Bosma kan waarschijnlijk rekenen op de stemmen van de PVV, FVD, JA21, de SGP en de BBB. De linkse partijen zullen overwegend op Van der Lee stemmen. Het zal vooral van de VVD en NSC afhangen wie uiteindelijk als winnaar uit de bus komt.
De stemming is geheim en ieder Kamerlid kan zijn eigen afweging maken, maar de uitkomst van de verkiezingsstrijd zal ook geïnterpreteerd worden als een illustratie voor de huidige politieke verhoudingen. Binnen de PVV leeft de overtuiging dat Bosma de beste voorzitter is en recht heeft op de functie. Als de kandidaat van veruit de grootste partij toch weer mistast, zal de boze blik van menig PVV'er al snel naar de beoogde regeringspartners VVD en NSC gaan. Omgekeerd kan een overwinning van Bosma opgevat worden als een teken van goede wil voor een toekomstige samenwerking rond een rechts kabinet.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden