In 5 havo moeten mijn leerlingen een dichtbundel kiezen waar ze een blog over schrijven en die vervolgens in de klas presenteren. Veel van die presentaties beginnen met: ‘Toen ik op zoek ging naar een dichtbundel verwezen mijn ouders me naar mijn opa en oma’, maar geen enkele keer met: ‘Toen ik op zoek ging naar een dichtbundel, vond ik deze in onze boekenkast’.
Het zijn niet alleen de kinderen die minder lezen maar ook hun ouders en vrijwel alle andere volwassenen die in hun omgeving op hun smartphone zitten en naar podcasts luisteren.
Over de auteur
Auke Abma is docent Nederlands. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ouders die hun kind stil willen krijgen om zelf ongestoord achter hun scherm te kunnen, zetten het achter een tablet in plaats van een boek te pakken en het voor te lezen. Op hun 8ste krijgen kinderen dan hun eigen smartphone, waarna ze in hun puberteit gemiddeld meer dan 4 uur per dag op TikTok zitten naast de hobby’s en sporten die beoefend moeten worden. Vanaf hun 15de komt daar een bijbaan bij. Thuis is er noch de mogelijkheid noch de tijd om te lezen.
Sociale media veranderen kinderen bovendien in een soort junks, waarbij elk lesuur zonder telefoon een coldturkey-achtige ervaring geeft. En wat is dan de beste remedie? Een filmpje opzetten, dan zitten ze net als vroeger in de auto weer zoet naar een scherm te staren. Wat is het moeilijkste om te doen? U raadt het al: een tekst lezen, want geen gratis endorfine, maar moeite. En steeds meer moeite, omdat ze steeds minder goed lezen. En moeite is niet goed, want ze leren ook voortdurend dat alles leuk is of moet zijn.
Sinds eind jaren negentig wordt er in het onderwijs steeds meer aandacht aan lezen besteed, toch is het niet mogelijk op school deze leesarmoede op te lossen. Zo geef ik in het voortgezet onderwijs zo’n 2,5 uur per week Nederlands, waarin ook nog schrijven, argumenteren en literatuurgeschiedenis geleerd moet worden. Zelfs als alle andere vakken elke les een tekst laten lezen (wat onwaarschijnlijk is, ook omdat jonge docenten zelf het product van deze opvoeding zijn en daarom ook niet lezen) dan is het nog niet genoeg. Deze trend is namelijk niet in de eerste plaats een onderwijsprobleem maar een maatschappelijk probleem.
Kinderen hebben heel goed door dat om mee te doen in deze maatschappij je niet moet kunnen lezen, maar op je telefoon moet zitten om een podcast te maken of achter een scherm om online te vergaderen. Dat zien ze namelijk dagelijks om zich heen. Bovendien ontdekken ze dat ze de proefwerkstof net zo goed via een filmpje uitgelegd kunnen krijgen als via een tekst. Of beter eigenlijk, want door hun belabberde leesvaardigheid doen ze langer over de tekst en begrijpen ze er minder van dan wanneer ze een van die handige YouTube-filmpjes bekijken die er door docenten op worden gezet. Zo leren ze dat zelfs de docenten audiovisuele communicatie belangrijker vinden dan schriftelijke.
Binnenkort zijn er geen opa’s en oma’s meer die nog dichtbundels in de kast hebben staan. De leesvaardigheid zal nog verder achteruitgaan. Er wordt nu gewaarschuwd dat deze kinderen geen volwaardig lid van onze maatschappij kunnen worden, omdat ze overheidspost en de krant niet meer begrijpen. Maar die maken dan toch gewoon een filmpje. Of nee wacht, dat doen ze al.
Pabo’s
Als derdejaars student aan de universitaire pabo van Amsterdam las ik afgelopen week met veel plezier de column van Sylvia Witteman. Met nog meer jolijt heb ik haar advies opgevolgd, Koning van Katoren uit mijn boekenkast gepakt en in een ruk uitgelezen. ‘Het enige lezen is herlezen’ vertelde Jan Terlouw toen ik hem als 9-jarige ontmoette in de plaatselijke boekhandel. Geef hem eens ongelijk.
Helaas moet ik mededelen dat ik nauwelijks studiegenootjes heb die een krant lezen. Met veel enthousiasme vertelde ik over de column in de pauze van een werkcollege taaldidactiek. Op mijn docent na kende niemand de naam Sylvia Witteman. Ik ga graag de strijd aan om ontlezing en laaggeletterdheid aan te pakken, maar zolang ik op de pabo maar weinig mede kranten- en boekenlezers tegenkom, zie ik de toekomst somber in.
Hebben de columnisten en redacteuren van de Volkskrant al gehoord van de talloze zij-instroompabo’s? Het zullen vast, net als Merel van Vroonhoven, fijne en inspirerende collega’s worden. Broodnodig.
Jesse Temme, Amsterdam
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden